Thomas Müntzer
![]() Portret Thomasa Müntzera Flamandzki miedzioryt autorstwa Gaspara Bouttatsa, 1690 | |||
Kraj działania | |||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 1489 lub 1490 | ||
Data i miejsce śmierci | 27 maja 1525 | ||
Wyznanie | protestantyzm | ||
Kościół | anabaptyści | ||
Prezbiterat | 1513 | ||
![]() | |||
| |||
| |||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Thomas_Muentzer%2C_Prague_Manifesto_%28autograph%29.jpg/240px-Thomas_Muentzer%2C_Prague_Manifesto_%28autograph%29.jpg)
Thomas Müntzer, także Münzer (ur. w 1489 lub 1490 w Stolbergu, zm. 27 maja 1525 w Mühlhausen) – anabaptysta, wcześniej teolog ewangelicki, wcześniej ksiądz katolicki. Jeden z pierwszych przywódców reformacji protestanckiej. Początkowo zwolennik inicjatora reformacji Marcina Lutra, następnie jednak ich poglądy rozeszły się. Ideolog i przywódca wojny chłopskiej w Niemczech[1]. Żonaty z Ottilią von Gersen, miał z nią dwóch synów[2].
Thomas Müntzer krytykował istniejący ustrój i wzywał do walki z orężem w ręku o realizację „Królestwa Bożego” na ziemi, które pojmował jako bezklasowe społeczeństwo oparte na wspólnocie dóbr (komunizm chrześcijański)[1]. Przez Karola Marksa nazywany prekursorem komunizmu.
Życiorys
Thomas Müntzer pochodził z mieszczańskiej rodziny. Immatrykulował się na uniwersytecie w Lipsku, potem studiował we Frankfurcie nad Odrą jednocześnie pracując jako nauczyciel. W 1513 został wyświęcony na księdza i skierowany do kościoła świętego Michała w Brunszwiku. Ponadto uczył w małej prywatnej szkole dla zamożnych synów chłopów[3]. Po studiach teologicznych został duchownym wiążąc się z reformacją. Od 1520 predykant (kaznodzieja protestancki) w Zwickau[1], gdzie został jednym z „proroków” (Pięć darów służby) – prowadził działalność kaznodziejską nie tylko w Zwickau ale także w całej Saksonii[4]. W 1521 przebywał w Pradze, gdzie wygłaszał kazania w Kaplicy Betlejemskiej i Kościele Najświętszej Marii Panny przed Tynem oraz napisał manifest praski. Od 1523 działał w Allstedt głosząc kazania w kościele świętego Jana, przystąpił do reformy liturgii, napisał porządek nabożeństwa i traktat o urzędzie kościelnym. Stworzył w tajemnicy militarną organizację, która 24 marca 1524 zniszczyła małą kaplicę w wiosce Mallerbach koło Allstedt, prawdopodobnie z powodu różnic w poglądach między księdzem z Mallerbach a samym Müntzerem[3].
W 1524 zerwał z Lutrem po czym propagował swoje poglądy między innymi w Turyngii, Alzacji i Szwajcarii[1]. Pod wpływem Müntzera na przełomie 1524 i 1525 powstał pierwszy program powstańców chłopskich, zwany Artikelbrief. W kwietniu 1525 stanął na czele powstania chłopskiego w Turyngii. 15 maja dowodził powstańcami w bitwie pod Frankenhausen, która zakończyła się totalną klęską chłopów. Müntzerowi udało się uciec z pola bitwy na strych w mieście, gdzie został wykryty symulując chorobę psychiczną. Został poddany torturom, osądzony i uznany za heretyka, a następnie przetransportowany do Mühlhausen i ścięty mieczem. Ciężarna żona Müntzera została zgwałcona przez żołnierza wojsk saksońskich. Pozostawiono ją przy życiu, jej dalszy los oraz jej synów nie jest znany[3].
Upamiętnienie
Na miejscu ostatniej bitwy Thomasa Müntzera koło Bad Frankenhausen/Kyffhäuser władze Niemieckiej Republiki Demokratycznej wzniosły w latach 1976–1987 muzeum w kształcie rotundy (Panorama Museum), mieszczące panoramę bitwy, namalowaną przez profesora Wernera Tübkego.
Thomas Müntzer jest jedną z postaci historycznych występujących w powieści Q. Taniec śmierci autorstwa Luthera Blissetta (pseudonim zbiorowy) i Cywilizacje autorstwa Laurent Binet oraz głównym bohaterem wschodnioniemieckich filmów Thomas Müntzer (1956) i Ich, Thomas Müntzer, Sichel Gottes (1989).
Wizerunek Thomasa Müntzera widniał na awersie banknotu o nominale 5 marek NRD.
Przypisy
- ↑ a b c d Münzer Thomas, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2019-08-18] .
- ↑ Ottilie von Gersen. [dostęp 2019-08-18]. (niem.).
- ↑ a b c Sebastian Madejski: Słowo Boże to coś więcej niż Pismo Święte. kairos.chat.edu.pl. [dostęp 2019-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-10-19)].
- ↑ Kazimierz Lepszy: Słownik biograficzny historii powszechnej do XVII stulecia, Warszawa 1968, s. 336.
Bibliografia
- Kazimierz Lepszy: Słownik biograficzny historii powszechnej do XVII stulecia. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1968.
Linki zewnętrzne
- Thomas-Müntzer-Gesellschaft e.V.. [dostęp 2019-08-18]. (niem. • ang. • hiszp. • fr. • niderl. • ros. • jap.).
- ISNI: 0000000122769791
- VIAF: 17226919
- LCCN: n50038387
- GND: 118585533
- NDL: 00621039
- LIBRIS: ljx0v1244bq9fnq
- BnF: 119163459
- SUDOC: 027032604
- SBN: RAVV039273
- NLA: 35368914
- NKC: jn20000701289
- BNE: XX1110492
- NTA: 068564732
- BIBSYS: 90177325
- PLWABN: 9810572296505606
- NUKAT: n97700277
- J9U: 987007265869405171
- PTBNP: 209500
- CANTIC: a12347413
- LNB: 000230437
- NSK: 000674555
- CONOR: 64604515
- BLBNB: 000185696
- PWN: 3944418
- Britannica: biography/Thomas-Muntzer
- Universalis: munzer-muntzer-muncerus
- БРЭ: 2242298
- NE.se: thomas-muntzer
- SNL: Thomas_Müntzer
- VLE: thomas-muntzer
- Catalana: 0044936
- DSDE: Thomas_Müntzer
- Hrvatska enciklopedija: 42455