Tomasz Wilkoński
Data i miejsce urodzenia | 22 stycznia 1885 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 12 listopada 1939 |
Poseł I kadencji Sejmu (II RP) | |
Okres | od 1922 |
Przynależność polityczna | Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() |
Tomasz Tadeusz Wilkoński z Wilkonic h. Odrowąż (ur. 22 stycznia 1885 w Koryciskach[1], zm. 12 listopada 1939 w Brusie[2]) – działacz gospodarczy, poseł na Sejm II RP I kadencji.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/84/Herb_Odrowaz.jpg)
Życiorys
Tomasz Wilkoński pochodził z rodziny ziemiańskiej, z wykształcenia był inżynierem agronomem[3]. Ukończył gimnazjum w Warszawie, a następnie wydział rolniczy uniwersytetu Jagiellońskiego oraz studia rolnicze w Danii i Szwecji. Od 1910 był instruktorem i kierownikiem do spraw hodowli w Centralnym Towarzystwie Rolniczym[4]. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zaangażowany był w reformę rolną, pracując jako szef Państwowego Banku Rolnego, kierował ekspozyturą Centralnego Towarzystwa Rolniczego w Lublinie, jako prezes Głównego Urzędu Ziemskiego (1920–1921)[2]. Był propagatorem kółek rolniczych i rozwoju edukacji na wsi[5].
Był posłem na Sejm II RP I kadencji Polskiego Stronnictwa Ludowego „Piast” (złożył mandat w 1924[4]) oraz członkiem władz naczelnych partii[6], należał również do Jedności Ludowej[2] i do komisji rewizyjnej Straży Kresowej[7].
W 1934 przeniósł się z rodziną do Łodzi[6], gdzie został dyrektorem administracyjnym Zjednoczonych Zakładów Włókienniczych Karola Scheiblera i Ludwika Grohmana. Był założycielem żłobka i przedszkola dla dzieci robotników. Założył w fabryce sekcję teatralną – utworzył z scenę z wyposażeniem, na której mogli występować robotnicy[3], a także był wiceprezesem sportowego Klubu Pracowników „Zjednoczone” założonego przy fabryce. Ponadto wspierał letni Obóz Przysposobienia Gospodarczego (1938) dla studentów z Polski i Europy[2].
Śmierć
Tomasz Wilkoński został aresztowany 9 listopada 1939 roku przez Gestapo, w związku z akcją Intelligenzaktion Litzmannstadt[5]. Niemcy zaproponowali mu podpisanie volkslisty, ze względu na niemieckie pochodzenie jego matki – Eleonory Wilkońskiej z domu Hirschberg. Wilkoński jednak odmówił. Został osadzony w obozie przejściowym na Radogoszczu, a następnie rozstrzelany 12 listopada 1939 na poligonie wojskowym na Brusie[8].
W czasie prac od 12 do 21 maja 2008, archeolodzy odnaleźli jego ciało w zbiorowej mogile na Brusie wraz z ciałami 39 innych mężczyzn[9]. Wilkońskiego rozpoznano po obrączce z napisem: „Kira 28/9 28 r.”[6][10], którą rozpoznała córka Jolanta Wilkońska[6]. Wszystkie ofiary egzekucji miały związane z tyłu ręce, a strzały oddano z bliska w tym głowy z broni krótkiej. Pogrzeb wszystkich ofiar egzekucji odbył się 1 września 2009 na cmentarzu komunalnym na Dołach. Oprócz Wilkońskiego zidentyfikowano tylko kilka osób: Alfreda Bellera, Władysława Krzemińskiego, Henryka Szulca oraz Stanisława Sapocińskiego[10].
Życie prywatne
Tomasz Wilkoński był synem Tomasza Wilkońskiego – powstańca styczniowego[3] oraz Eleonory Wilkońskiej z Hirschbergów[8]. Ponadto 4 przodków Wilkońskiego było uczestnikami Sejmu Czteroletniego[3].
Tomasz Wilkoński Był mężem księżniczki Kiry z domu Światopełk-Mirskiej h. Białynia (1896–1968), z którą miał córkę, fotograf Jolantę Karolinę Natalię Wilkońską[1].
Wilkońscy w Łodzi mieszkali przy ul. Tymienieckiego 10[11].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (30 kwietnia 1925)[12]
- Złoty Krzyż Zasługi[13][3][2]
- Komandor Orderu Danebroga (Dania, 1925)[14]
Przypisy
- ↑ a b Tomasz Tadeusz Wilkoński z Wilkonic h. Odrowąż [online], Sejm-Wielki.pl [dostęp 2021-11-19] .
- ↑ a b c d e Biogramy, [w:] OlgierdO. Ławrynowicz OlgierdO., Nekropolia z terenu byłego poligonu wojskowego na Brusie w Łodzi, Łódź 2010 [dostęp 2021-11-17] (ang.).
- ↑ a b c d e Obrączka Kiry [online], niedziela.pl [dostęp 2021-11-19] (pol.).
- ↑ a b Czy wiesz kto to jest? [online], Polona [dostęp 2021-11-20] .
- ↑ a b Telewizja PolskaT.P. S.A Telewizja PolskaT.P., IPN przypomniał postać Tomasza Wilkońskiego [online], lodz.tvp.pl [dostęp 2021-11-19] (pol.).
- ↑ a b c d TomaszT. Walczak TomaszT., Pamięci pomordowanych na Brusie. Łódź składa hołd ofiarom egzekucji dokonanych w okresie okupacji niemieckiej i czasach stalinowskich, 2021 .
- ↑ Joanna Gierowska-Kałłaur. Straż Kresowa wobec kwestii białoruskiej. Deklaracje i praktyka. „Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej”. XLIV, 2013.
- ↑ a b Tomasz Wilkoński uczczony tablicą w Muzeum Tradycji [online], Warszawa Nasze Miasto, 13 listopada 2009 [dostęp 2021-11-19] (pol.).
- ↑ Biogramy, [w:] OlgierdO. Ławrynowicz OlgierdO., Nekropolia z terenu byłego poligonu wojskowego na Brusie w Łodzi, Łódź 2010 [dostęp 2021-11-17] (ang.).
- ↑ a b ArturA. Ossowski ArturA., Stanisław Sapociński (1904–1939). Pozostało pióro i bilet..., [w:] GustawG. Romanowski, MarcinM. Kieruzel (red.), Bohaterowie trudnych czasów. Zbiór VIII, Urząd Miasta Łodzi. Biuro Informacji i Komunikacji Społecznej, 2013, ISSN 1231-5354 [dostęp 2021-11-17] .
- ↑ Wojenny pogrzeb po 70 latach [online], Warszawa Nasze Miasto, 2 września 2009 [dostęp 2021-11-19] (pol.).
- ↑ M.P. z 1925 r. nr 102, poz. 434 „za zasługi na polu organizacji kółek rolniczych i hodowli wśród włościan”.
- ↑ JolantaJ. Wilkońska JolantaJ., Obrączka, Jelenia Góra 2009 .
- ↑ Kongelig Dansk Hof- og Statskalender. Kopenhaga: 1929, s. 54