Topola kanadyjska
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | malpigiowce | ||
Rodzina | wierzbowate | ||
Rodzaj | topola | ||
Nazwa systematyczna | |||
Populus ×canadensis Moench Verz. ausland. Baume 81. 1785[3] | |||
|
Topola kanadyjska, topola euramerykańska (Populus × canadensis) – mieszaniec z rodziny wierzbowatych (Salicaceae). Mianem topól kanadyjskich określane są kultywary oraz spontaniczne mieszańce powstałe w wyniku krzyżowania euroazjatyckiej topoli czarnej (P. nigra) z topolą deltoidalną (P. deltoides). W Polsce powszechnie sadzonych jest 6 odmian: 'Serotina', 'Robusta', 'Marilandica', 'Gelrica', 'Grandis'/'Regenerata' i 'Flachslanden'[4]. Znanych jest także wiele kultywarów pochodzących z krzyżowania różnych odmian gatunków rodzicielskich, przy czym poza wyżej wymienionymi, są one spotykane rzadko. Topole euramerykańskie odkrywane, opisywane i rozpowszechniane w uprawie zaczęły być w Europie od XVIII wieku[5].
Morfologia
- Pokrój
- Rosłe drzewa osiągające do 3 m średnicy pnia, o wysokości do 30-40 metrów, z szeroką, wysoką i bardzo luźną koroną. Korony szerokie i mniej lub bardziej kopulaste ('Serotina', 'Flachslanden', 'Marilandica', 'Virginiana de Frignicourt') lub wyniosłe i bardziej zwarte ('Robusta', 'Grandis', 'Gelrica', 'I-214')[4].
- Pień
- Masywny, zgrubiały u nasady, opatrzony bardzo luźno ułożonymi i szeroko odstającymi konarami. Kora jasnoszara ('Gelrica') do szarobrązowej ('Robusta', 'Grandis', 'Flachslanden') i ciemnoszarej ('Serotina', 'Marilandica'), przeważnie głęboko bruzdowana, bruzdy często długie i dość szerokie. Rzadko tworzą guzy i odrośla[4].
- Liście
- W zarysie trójkątne, mają około 7-8 cm długości, u nasady są ścięte lub lekko sercowate, ze smukłym wierzchołkiem z przodu, wyraźnie oddzielonym od pozostałej powierzchni blaszki, na brzegach faliste, dzięki płaskim ząbkom nierównej wielkości. U nasady blaszki z gruczołkami. Ogonki liściowe zwykle bardzo wyraźnie spłaszczone, mające 3-5 cm długości[6].
- Kwiaty
- Kotki męskie błyszczące, czerwonawe, odpadają po przekwitnieniu. Kotki żeńskie dość grube i masywne są błyszczące, zielonożółte i odpadają znacznie później[7].
- Owoce
- Torebka owocowa, zawierająca pęczki włosów nasiennych, służących do rozsiewania przez wiatr. Wytwarzane w wielkich ilościach[8].
Biologia
Megafanerofit. Roślina dwupienna. Drzewa rosną bardzo szybko. Kwitną w marcu i kwietniu. Drewno jest miękkie, można z niego produkować celulozę. W zależności od odmiany żyją przeważnie ok. 100-150 lat, choć w gorszych warunkach i nadmiernym zagęszczeniu zaczynają obumierać w wieku 40-50 lat[4].
Zmienność
W Polsce w formie zdziczałej występuje na nieużytkach, brzegach rzek, na wsiach i w miastach, miejscami wypiera rodzime topole czarne. Jest sadzona głównie przy drogach (najczęściej 'Robusta'), w gospodarstwach, w terenach zieleni i w parkach (liczne wartościowe odmiany).
Odmiany uprawiane w Polsce[9][10]:
- 'Serotina' - topola późna. Najstarszy mieszaniec topoli kanadyjskiej. Spotykana jeszcze na wsiach i w starych parkach. Korona kopulasta, wysoko lub nisko osadzona z długimi i masywnymi konarami. Kora na pniu bardzo głęboko bruzdowana. Listnieje w maju – najpóźniej ze wszystkich topól.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Populus_x_canadensis_%27Serotina_Aurea%27_Warszawa%2C_Barykada_Wrze%C5%9Bnia_1.jpg/220px-Populus_x_canadensis_%27Serotina_Aurea%27_Warszawa%2C_Barykada_Wrze%C5%9Bnia_1.jpg)
- 'Robusta' - topola bujna, topola niekłańska. Najpopularniejszy i nadal powszechnie sadzony kultywar o wysoko osadzonej cylindrycznej koronie i ukośnie w górę skierowanymi konarami.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Populus_x_canadensis_%27Robusta%27_-_ul._Batalion%C3%B3w_Ch%C5%82opskich_1b.jpg/220px-Populus_x_canadensis_%27Robusta%27_-_ul._Batalion%C3%B3w_Ch%C5%82opskich_1b.jpg)
- 'Marilandica' - topola holenderska. Stary mieszaniec popularny w miastach o szerokiej koronie i lekko przewieszających się obwodowych gałązkach. Często tworzy na pniu guzy i pędy odroślowe.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Populus_x_canadensis_%27Marilandica%27_-_Staffa_13.jpg/220px-Populus_x_canadensis_%27Marilandica%27_-_Staffa_13.jpg)
- 'Gelrica' - topola geldryjska. Ozdobna odmiana o jasnokremowej barwie kory na młodych konarach. Kora na pniach płytko spękana i w odcieniach jaśniejszej szarości.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Populus_x_canadensis_%27Gelrica%27_-_Borowa%2C_Gidle_%281%29.jpg/220px-Populus_x_canadensis_%27Gelrica%27_-_Borowa%2C_Gidle_%281%29.jpg)
- 'Grandis'/'Regenerata' - topola francuska. Drzewo o prostym, wysokim pniu i szeroko cylindrycznej koronie. Słabo się zapyla, przez co masowo zrzuca owocostany przed dojrzeniem.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Populus_x_canadensis_%27Grandis%27_Ujazd_2.jpg/220px-Populus_x_canadensis_%27Grandis%27_Ujazd_2.jpg)
- 'Flachslanden' - topola bawarska. Popularny i nadal sadzony kultywar o szerokiej koronie i długich, przewieszających się kwiatostanach żeńskich. Pień prosty, bez narośli.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/Populus_x_canadensis_%27Flachslanden%27-_Rondo_Narutowicza_2.jpg/220px-Populus_x_canadensis_%27Flachslanden%27-_Rondo_Narutowicza_2.jpg)
Inne:
- 'Virginiana de Frignicourt' - pędy kanciaste o czerwonym zabarwieniu. Korona szeroka.
- 'Löns' - mutant topoli bujnej o zielonej barwie młodych liści.
- 'I-214' - włoski kultywar o jasnej barwie korny. W Polsce nie w pełni mrozoodporny.
Zastosowanie
Topole popularnie sadzone w wielu obszarach (także w Polsce). Stosowane dla uzyskania szybko rosnących zadrzewień.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-06-07] (ang.).
- ↑ Taxon: Populus ×canadensis Moench. USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network - (GRIN). [dostęp 2010-06-07]. (ang.).
- ↑ a b c d ErnestE. Rudnicki ErnestE., Topole w krajobrazie Polski, Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2020, ISBN 978-83-09-01125-5, OCLC 1253423269 [dostęp 2022-01-16] .
- ↑ Włodzimierz Seneta: Dendrologia. Warszawa: Państwowe Wydawnictwa Naukowe PWN, 1991. ISBN 83-01-07011-0.
- ↑ PiotrP. Gach PiotrP., Atlas drzew Polski: "przewodnik przyrodnika", Ringier Axel Springer, 2018, ISBN 978-83-8091-619-7, OCLC 1066074296 [dostęp 2022-01-16] .
- ↑ WłodzimierzW. Seneta WłodzimierzW., Dendrologia, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, 1969, OCLC 829757242 [dostęp 2022-01-16] .
- ↑ Bruno T. Kremer: Drzewa. Warszawa: Świat Książki, 1996, s. 28. ISBN 83-7129-141-8.
- ↑ Sławomir.S. Hejmanowski Sławomir.S., Mateczniki i szkółki topolowe, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1975, OCLC 1005183604 [dostęp 2022-01-16] .
- ↑ Tyszkiewicz, Stanisław, 1904-1982), Hybrydyzacja topoli, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1961, OCLC 749295719 [dostęp 2022-01-16] .
- Catalana: 0202387
- Flora of China: 210001736
- FloraWeb: 50080
- GBIF: 8190077
- identyfikator iNaturalist: 181684
- IPNI: 776622-1
- ITIS: 22457
- NCBI: 3690
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-5004301
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:776622-1
- identyfikator Tropicos: 28300119
- USDA PLANTS: POCA19