Trebusz
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Trebuchet.jpg/220px-Trebuchet.jpg)
Trebusz – starożytna i średniowieczna broń artyleryjska; barobalistyczna machina miotająca, wykorzystująca zasadę dźwigni, miotająca pociski stromotorowo ze znaczną celnością. Trebusz był stosowany dość powszechnie i stąd ma w różnych językach różne miejscowe nazwy: trebuszet, trebuczet, trabutium, frondibola, perier, bleide, tribock, petraria itd. Dla przykładu francuską nazwę frondibola utworzono z połączenia francuskiego słowa fronde (proca) i greckiego bolis (pocisk).
Konstrukcja
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Trois_tr%C3%A9buchets_Castelnaud.jpg/220px-Trois_tr%C3%A9buchets_Castelnaud.jpg)
Ze względu na siłę napędową rozróżniamy 3 rodzaje:
- ciągniony;
- z przeciwwagą;
- hybrydowy.
Pierwotnie używany trebusz był napędzany siłą ludzkich mięśni. Pocisk przyczepiony był do dłuższego ramienia, a załoga maszyny ciągnęła za krótszą część z użyciem lin. Wzmianki o tych maszynach pochodzą z obszaru Chin sprzed IV wieku p.n.e. Często używane przez Chińczyków i przez Arabów podczas bitew w celu rozbijania szyków jednostek i obniżania morale przeciwnika.
Następcą, który wyparł poprzednią technologię, jest model hybrydowy, który pochodzi ze świata islamu. Stworzony na potrzeby podbojów arabskich w VIII wieku, dzięki wyprawom krzyżowym został przeniesiony do krajów basenu śródziemnego i na północ Europy.
Trebusz z przeciwwagą, mimo że najbardziej skomplikowany, był w istocie olbrzymią, mechaniczną procą działającą na zasadzie dźwigni. Siłę wyrzutu zapewniał znaczny ciężar (po grecku baros) – pojemnik z kamieniami lub ołowiem, na stałe zamocowany na krótszym ramieniu. Odblokowany wraz z ramieniem opadał pod wpływem siły ciężkości, powodując gwałtowny ruch obrotowy drugiego, dłuższego ramienia. Ramię to miało podczepioną elastyczną kieszonkę, zawierającą jeden lub więcej pocisków, uwalnianych na zasadzie siły odśrodkowej w chwili zahamowania ruchu dźwigni. Krótsze ramię machiny unoszono (przygotowywano do strzału) na zasadzie dźwigni, opuszczając dłuższe za pomocą wielokrążków. Gdy rozmiary trebuszy zaczęły stanowić znaczący problem, w ładowaniu zastosowano kołowroty o dużej średnicy, które były napędzane najczęściej przez ludzi poruszających się wewnątrz mechanizmu (przykładem może być największy wykorzystany podczas oblężenia – War Wolf(inne języki)).
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Stirling_Warwolf_Trebuchet.jpg/220px-Stirling_Warwolf_Trebuchet.jpg)
Nazwa trebusz raczej błędnie stosowana jest także dla znacznie prostszych machin, takich jak biffa. Biffy ciężar napędzający miały mocowany na linie. Uwolniony, w końcowej fazie zatrzymywał się na ziemi. Machiny te miały większy zasięg, ale mniejszą celność. Według niektórych autorów używane były już w starożytnym Rzymie i Chinach. Przede wszystkim wykorzystywano je powszechnie w całej Europie w okresie średniowiecza. Stosowane były w obronie Paryża przed Normanami w 886 roku[1] czy przez Słowian Zachodnich w walkach z Duńczykami w XII wieku, m.in. w obronie Wołogoszczy w 1184 r., kiedy to celny ostrzał uniemożliwił lądowanie wroga.
Ewolucyjnym połączeniem obu rodzajów machin było tripantium, posiadające przeciwwagę stałą i ruchomą, opracowane w średniowieczu. Miało ono wysoką celność i zasięg większy niż trebusz.
Działająca rekonstrukcja trebusza znajduje się przy zamku w Chudowie i jest jedną z największych w Europie.
Galeria
- Tripantium – rysunek
- Rekonstrukcja francuskiego pierrière
- Strzał z trebusza (biffy)
Przypisy
- ↑ Historia powszechna Mediaset ↓, s. 709.
Bibliografia
- PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 83-01-13506-9.
- Zenon Mendygrał: Arsenał Bellony. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1980. ISBN 978-83-11-06452-2.
- Robert M. Jurga: Machiny wojenne. Kraków-Warszawa: Donjon/Pelta, 1995. ISBN 83-86489-03-0.
- Paul E. Chevedden. The Invention of the Counterweight Trebuchet: A Study in Cultural Diffusion. „Dumbarton Oaks Papers”. 54, s. 71-116, 2000. Waszyngton: Dumbarton Oaks Research Library and Collection. JSTOR: 1291833. [zarchiwizowane z adresu 2016-03-03].
- Historia powszechna. Od upadku cesarstwa rzymskiego do ekspansji islamu. Karol Wielki. Praca zbiorowa. T. 7. Mediaset Group SA, 2007. ISBN 978-84-9819-814-0.
Zobacz też
![]() | Zobacz galerię związaną z tematem: Trebusz |
![]() | Zobacz hasło trebusz w Wikisłowniku |
Linki zewnętrzne
- Medieval trebuchets. medieval-castle-siege-weapons.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-04-02)].
- Britannica: technology/trebuchet
- Catalana: 0147174
- DSDE: blide