Uistiti białoucha
![]() | Ten artykuł od 2009-06 wymaga zweryfikowania podanych informacji. Należy podać wiarygodne źródła w formie przypisów bibliograficznych. Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Sprawdź w źródłach: Encyklopedia PWN • Google Books • Google Scholar • Federacja Bibliotek Cyfrowych • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary) Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu. |
Callithrix jacchus | |||||
(Linnaeus, 1758) | |||||
![]() | |||||
Systematyka | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||||
Typ | strunowce | ||||
Podtyp | kręgowce | ||||
Gromada | ssaki | ||||
Rząd | naczelne | ||||
Podrząd | |||||
Infrarząd | |||||
Rodzina | pazurkowcowate | ||||
Rodzaj | uistiti | ||||
Gatunek | uistiti białoucha | ||||
| |||||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[11] | |||||
![]() najmniejszej troski | |||||
Zasięg występowania | |||||
![]() | |||||
| |||||
|
Uistiti białoucha[12] (Callithrix jacchus) – gatunek małpy szerokonosej z rodziny pazurkowcowatych (Callitrichidae). Występuje w północno-wschodniej Brazylii. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Taksonomia
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1758 roku przyrodnik Karol Linneusz w 10. edycji Systema Naturae, uznawanej za początek nomenklatury zoologicznej. Autor nadał gatunkowi nazwę Simia Jacchus[1]. Miejsce typowe to według oryginalnego opisu „Ameryka” (łac. Habitat in America)[1], ograniczone przez Oldfielda Thomasa[13] do Pernambuco w Brazylii[14][15]. Holotyp nie istnieje[16], Linneusz swój opis oparł na swoich wcześniejszych pracach oraz na pracach innych autorów[1].
Callithrix jacchus krzyżuje się z C. penicillata na niektórych obszarach swojego występowania (np. północna Bahia)[17][18].
Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten gatunek za monotypowy[18].
Etymologia
- Callithrix: gr. καλλιθριξ kallithrix ‘z pięknymi włosami’, od καλλος kallos ‘piękno’, od καλος kalos ‘piękny’; θριξ thrix, τριχος trikhos ‘włos’[19].
- jacchus: być może zlatynizowana forma ‘jocko’, zwyczajowej nazwy stosowanej na określenie małpy[20].
Zasięg występowania
Uistiti białoucha występuje w północno-wschodniej Brazylii (stany Maranhão, Piauí, Ceará, Rio Grande do Norte, Paraíba, Pernambuco, Alagoas, północna Bahia i prawdopodobnie północno-wschodnia część Tocantins); pierwotny zasięg rozciągał się na południe aż do rzeki São Francisco i jej zachodniego dopływu Rio Grande (ok. 11°30′S), w północno-zachodniej części stanów Maranhão i Piauí, rozciągając się do lewego brzegu rzeki Parnaíba, prawdopodobnie aż do międzyrzecza rzek Itapecuru i Mearim[18]. Gatunek ten został introdukowany w wielu innych regionach na południe od São Francisco, Sergipe, północnej i północno-wschodniej Bahii oraz w bardziej wilgotnym, przybrzeżnym Mata Atlântica w stanach Espírito Santo, Rio de Janeiro i Santa Catarina w południowo-wschodniej Brazylii[18].
Morfologia
Długość ciała (bez ogona) samic 17–20 mm, samców 16–21 mm, długość ogona samic 24–30 mm, samców 25–31 mm; średnia masa ciała samic 322 g (n = 86), samców 317,9 g (n = 69)[17][21]. Długi ogon w szaro-białe pręgi. Sierść nakrapiana, szarobrązowa, ciemniejsza na głowie. Czoło białe, nad uszami charakterystyczne kępki białej sierści. Młode jednolicie szare.
Ekologia
Siedlisko
Uistiti białoucha występuje powszechnie w lasach deszczowych położonych nad brzegiem morza i nad rzekami, zamieszkuje także inne tereny leśne na obszarze północno-wschodniej Brazylii. Populacje introdukowane dobrze zaadaptowały się do nowych warunków.
Pożywienie
Żywi się głównie żywicą drzew i słodkimi sokami spijanymi z nacięć na drzewach, które sama wydłubuje dolnymi siekaczami. Zjada także owoce i inne części roślin, dodatkowo wzbogacając dietę niewielkimi zwierzętami, np. owadami, żabami, ptasimi jajami, pisklętami.
Rozmnażanie
Dominujące w stadzie samice zaczynają rozmnażać się w wieku 14–24 miesięcy i co roku wydają na świat dwa mioty liczące po 1–4 młodych. W wychowaniu pomagają im partnerzy i inne marmozety. Ciąża trwa 130–150 dni, a młode są karmione mlekiem przez ok. 100 dni. Długość życia sięga 10 lat na wolności, a 16 w niewoli.
Tryb życia
Uistiti białoucha (inna nazwa: marmozeta) jest aktywna głównie za dnia. Łatwo przystosowuje się do nowych warunków. Żyje w stadach liczących do 15 osobników, a ich terytorium obejmuje obszar o powierzchni ok. 10–40 hektarów. Przywódczynią stada jest rozmnażająca się samica. Bywają też stada, w których dominującą pozycję zajmuje 1 lub 2 samice, a reszta grupy składa się z ich potomstwa oraz 1 lub 2 niespokrewnionych osobników. Dominująca w stadzie samica wydziela związki chemiczne zwane feromonami, które powstrzymują rozmnażanie pozostałych samic. Zaloty rozpoczyna zwykle samica, wpatrując się w wybranego samca i wykonując pokaz oblizywania i cmokania, który on następnie odwzajemnia. Pozostałe samice pomagają opiekować się młodymi samicy przywódczyni. Marmozeta ma silne poczucie własności terytorialnej.
Status zagrożenia
W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (ang. least concern ‘najmniejszej troski’)[11].
Uwagi
Przypisy
- ↑ a b c d C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 27. (łac.).
- ↑ R. Kerr: The animal kingdom, or zoological system, of the celebrated Sir Charles Linnæus. containing a complete systematic description, arrangement, and nomenclature, of all the known species and varieties of the mammalia, or animals which give suck to their young. Class I, Mammalia. Edinburgh: A. Strahan, and T. Cadell, London, and W. Creech, 1792, s. 1–462. (ang.).
- ↑ É. Geoffroy Saint-Hilaire. Tableau des Quadrumanes, Ou des Animaux composant le premier Ordre de la Classe des Mammifères. „Annales du Muséum National d’Histoire Naturelle”. 19, s. 119, 1812. Paris. (fr.).
- ↑ J.E. Gray. On the Natural Arrangment of Vertebrose Animals. „The London Medical Repository”. 15, s. 298, 1821. (ang.).
- ↑ J.B. von Spix: Simiarum et Vespertilionum Brasiliensium species novae, ou histoire naturelle des espèces nouvelles de singes et de chauves-souris observées et recueillies pendant le voyage dans l’intérieur du Brésil exécuté par ordre de S. M. le roi de Bavière dans les années 1817, 1818, 1819, 1820. Monachii: typis F.S. Hübschmanni, 1823, s. 33. (łac.).
- ↑ J.B. Fischer: Synopsis Mammalium. Stuttgardtiae: J. G. Cottae, 1830, s. 60. (łac.).
- ↑ R.-P. Lesson: Species des Mammifères bimanes et quadrumanes; suivi d’un mémoire sur les Oryctéropes. Paris: J.B. Baillière, 1840, s. 186. (fr.).
- ↑ J F. South: Zoology. W: E. Smedley, H.J. Rose & H.J. Rose: Encyclopædia Metropolitana; or, Universal Dictionary of Knowledge, on an Original Plan: Comprising the Twofold Advantage of a Philosophical and an Alphabetical Arrangement, with Appropriate Engravings. Cz. 7. London: William Clowes, 1845, s. 383. (ang.).
- ↑ J.E. Gray. Notice of some new species of marmoset monkeys (Hapale and Midas). „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1865, s. 734, 1865. (ang.).
- ↑ J.E. Gray: Catalogue of Monkeys, Lemurs, and Fruit-eating Bats in the collection of the British Museum. London: The Trustees, 1870, s. 62. (ang.).
- ↑ a b Callithrix jacchus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 36. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ O. Thomas. The mammals of the tenth edition of Linnaeus; an attempt to fix the types of the genera and the exact bases and localities of the species. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1911 (1), s. 127, 1911. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Callithrix (Callithrix) jacchus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2023-09-11].
- ↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Callithrix jacchus (Linnaeus, 1758). [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-09-11]. (ang.).
- ↑ P. Hershkovitz: Living New World Monkeys (Platyrrhini). Cz. 1: With an Introduction to Primates (Platyrrhini: With an Introduction to Primates). Chicago: University of Chicago Press, 1977, s. 519. (ang.).
- ↑ a b A.B. Rylands & R.A. Mittermeier: Family Callitrichidae (Marmosets and Tamarins). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 319–320. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.).
- ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 176. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 152.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 355.
- ↑ Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 114. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
Bibliografia
- T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).