Walentina Tierieszkowa
![]() Walentina Tierieszkowa (2017) | |||
Pełne imię i nazwisko | Walentina Władimirowna Tierieszkowa | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 6 marca 1937 | ||
Narodowość | rosyjska | ||
Funkcja | kosmonauta pilot | ||
Łączny czas misji kosmicznych | 2 dni, 22 godziny, 50 minut, 8 sekund | ||
Misje | Wostok 6 | ||
Stopień wojskowy | generał major | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
| |||
|
Walentina Władimirowna Tierieszkowa (ros. Валентина Владимировна Терешкова; ur. 6 marca 1937 w m. Bolszoje Maslennikowo) – radziecka kosmonautka, inżynierka, Bohater Związku Radzieckiego (1963) i Lotnik Kosmonauta ZSRR. Deputowana do Rady Najwyższej ZSRR VII-XI kadencji (1966–1989), członek Prezydium Rady Najwyższej ZSRR (1974–1989), deputowana do Dumy Państwowej Federacji Rosyjskiej (od 2011). Przewodnicząca Komitetu Kobiet Radzieckich (1968–1987) i Związku Radzieckich Towarzystw Przyjaźni i Stosunków Kulturalnych z Zagranicą (1987–1992).
Pierwsza kobieta w kosmosie i jedyna w dotychczasowej historii, która odbyła lot kosmiczny w pojedynkę. Pierwsza kobieta-generał w historii Rosji.
Ze względu na swoje poparcie dla inwazji Rosji na Ukrainę znalazła się na liście osób objętych międzynarodowymi sankcjami ze strony Unii Europejskiej, Stanów Zjednoczonych i kilku innych państw[1].
Życiorys
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/RIAN_archive_612748_Valentina_Tereshkova.jpg/220px-RIAN_archive_612748_Valentina_Tereshkova.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/CDAiK_Forel_hydrocostume.jpg/220px-CDAiK_Forel_hydrocostume.jpg)
Urodziła się we wsi Bolszoje Maslennikowo, odległej o 40 kilometrów od Jarosławia, w obwodzie jarosławskim w ZSRR. Jej ojciec, Władimir Aksionowicz Tierieszkow, był traktorzystą i poległ w czasie ataku ZSRR na Finlandię, matka była kołchoźnicą[2]. Wtedy pozostała część rodziny przeprowadziła się do Jarosławia, gdzie matka Walentiny pracowała jako robotnica w fabryce. Po ukończeniu szkoły młoda Tierieszkowa sama została włókniarką. W trakcie pracy w kombinacie ukończyła zaoczne technikum włókiennicze[3]. W fabryce Krasnyj Pieriekop w Jarosławiu wstąpiła do Komsomołu, gdzie była sekretarzem[2].
Po locie Gagarina napisała list, w którym wyraziła nadzieję, że być może ona także poleci kiedyś w kosmos. List zwrócił uwagę komisji wybierającej przyszłych kosmonautów, kierowanej przez Kamanina. Nikołaj Kamanin ze względów propagandowych wybrał Tierieszkową wraz z czterema innymi kobietami do przeszkolenia na kosmonautki. Od 1958 roku należała do sekcji spadochronowej aeroklubu w Jarosławiu. Pierwszy skok wykonała 21 maja 1959 roku[3]. Łącznie wykonała 126 skoków[4]. Wraz z nowym zadaniem otrzymała stopień porucznika lotnictwa i przeszła intensywne przeszkolenie na dwumiejscowym MiG-u, jednak nie odbyła ani jednego samodzielnego lotu[5]. 16 lutego 1962 została wybrana jako kandydatka na kosmonautkę i skierowana na szkolenie dla kosmonautów.
16 czerwca 1963 roku rozpoczęła lot na statku Wostok 6, który trwał 2 doby 22 godziny 50 minut i 8 sekund. Lądowanie miało miejsce 19 czerwca 1963 roku po okrążeniu Ziemi 48 razy. Chruszczow po locie zauważył, że lot trwał dłużej niż wszystkie dotychczasowe loty astronautów amerykańskich razem wzięte[5]. Powróciła do Moskwy na czas, żeby przemówić na forum obradującego na Kremlu Międzynarodowego Kongresu Kobiet. Następnie wyruszyła w podróż po świecie, odwiedzając Indie, Pakistan, Stany Zjednoczone oraz Polskę (23 października 1963). Po powrocie z kosmosu została uhonorowana tytułem Bohatera Związku Radzieckiego. Pomimo wcześniejszych planów, kolejna kobieta poleciała w kosmos dopiero 19 lat później (Swietłana Sawicka).
Po locie Tierieszkowa studiowała w Wojskowym Instytucie Lotnictwa im. Żukowskiego w Moskwie[2], którą ukończyła w 1969 roku jako inżynier kosmonauta, a w 1977 roku obroniła pracę doktorską.
22 stycznia 1969 roku wyszła bez szwanku z zamachu na Breżniewa, gdy zamachowiec pomylił samochody i ostrzelał ten, w którym na uroczyste spotkanie na Kremlu podążała grupa kosmonautów.
W 1967 roku została wybrana do Rady Najwyższej ZSRR, a w 1974 roku została członkiem prezydium Rady Najwyższej ZSRR. Od 1971 do 1991 roku była członkiem Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego. W 1989 roku została wybrana do Rady Narodowości ZSRR. W 1997 roku przeszła na emeryturę w randze generała lotnictwa.
Była kierownikiem rosyjskiego rządowego Centrum Współpracy Międzynarodowej (2003).
W 2007 roku podczas obchodów swoich 70. urodzin w rezydencji Władimira Putina w Nowo Ogarowie oświadczyła, że chce umrzeć na Marsie[6].
Podczas XXII Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Soczi, Tierieszkowa była jedną z ośmiu osób niosących flagę olimpijską.
Życie prywatne
3 listopada 1963 roku poślubiła kosmonautę Andrijana Nikołajewa (1929–2004)[7], w 1964 roku urodziła córkę Jelenę. Ich ślub był wielkim wydarzeniem na moskiewskiej scenie publicznej[5]. W 1982 roku rozwiedli się, jej drugi mąż, Julij Szaposznikow, zmarł w 1999 roku[8].
Loty kosmiczne
Brała udział w jednej misji kosmicznej – Wostok 6. Została dziesiątym człowiekiem w kosmosie i szóstym kosmonautą radzieckim.
Dane lotu
Statek kosmiczny | Funkcja | Data startu | Data lądowania | Czas trwania lotu |
---|---|---|---|---|
Wostok 6 | kosmonauta-pilot | 16 czerwca 1963 | 19 czerwca 1963 | 2 dni 22 godziny 50 minut i 8 sekund |
Aktywność społeczna
W 2011 roku została wybrana do Dumy Państwowej Federacji Rosyjskiej z ramienia partii Jedna Rosja z listy regionalnej Jarosławia. Tierieszkowa wraz z Eleną Mizuliną, Iriną Jarową i Andriejem Skochem[9][10][11] jest członkiem międzyfrakcyjnej grupy deputowanych do spraw ochrony wartości chrześcijańskich; na tym stanowisku poparła wprowadzenie poprawek do rosyjskiej konstytucji, zgodnie z którymi „prawosławie jest podstawą tożsamości narodowej i kulturowej Rosji”. Wiceprzewodnicząca Komisji Dumy Państwowej ds. Struktury Federalnej i Samorządu Lokalnego od 21 grudnia 2011.
Odznaczenia i nagrody
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Pierwsza_kobieta_w_kosmosie_Walentyna_Tierieszkowa.jpg/220px-Pierwsza_kobieta_w_kosmosie_Walentyna_Tierieszkowa.jpg)
- Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego
- Order „Za zasługi dla Ojczyzny” I, II, III i IV klasy
- Order Gagarina – 2023[12]
- Order Honoru
- Order Lenina (dwukrotnie)
- Order Rewolucji Październikowej
- Order Czerwonego Sztandaru Pracy
- Order Przyjaźni Narodów
- Order Przyjaźni
- Order Georgi Dimitrowa
- Krzyż Wielki Orderu Bernardo O’Higginsa
- Order Klementa Gottwalda
- Wielka Wstęga Orderu Nilu
- Order Volty (Ghana)
- Order Gwiazdy II klasy (Indonezja)
- Order Flagi Jugosławii I klasy
- Order Suche Batora
- Order Karla Marksa
- Krzyż Wielki Orderu Słońca Peru
- Order Krzyża Grunwaldu I klasy[13]
- Order Flagi Węgierskiej Republiki Ludowej z Diamentami I klasy
Jest honorowym obywatelem 18 miast na całym świecie. M.in.: Kaługi, Jarosławia, Karagandy, Bajkonuru, Witebska, Bratysławy.
Upamiętnienie
- W 1964 roku stała się przebojem w Polsce piosenka pt. Wala twist, napisana ku czci pierwszej kosmonautki, a wykonywana przez żeńską grupę wokalną – Filipinki.
- Jej nazwiskiem nazwano jedną z gromad w grze Mass Effect studia Bioware.
- W latach 60. XX wieku jej nazwiskiem została upamiętniona jedna z ulic w Dąbrowie Górniczej. Nazwy nie zmieniono podczas dekomunizacji w 2017 roku[14].
Zobacz też
- alfabetyczna lista kosmonautów
- grupy i oddziały kosmonautów
- lista astronautek
Przypisy
- ↑ TERESHKOVA Valentina Vladimirovna. opensanctions.org. [dostęp 2023-12-01]. (ang.).
- ↑ a b c Jacek Hugo-Bader. Walentyna twist. „Gazeta Wyborcza. Wysokie obcasy.”, s. 4–12, 1999-12-31. Warszawa: Agora SA. ISSN 1506-9087.
- ↑ a b Praca zbiorowa: ZSSR droga w kosmos. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Iskry, Agencja Prasowa Nowosti, 1965, s. 221–230.
- ↑ Praca zbiorowa: Kosmonautyka. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1971, s. 356.
- ↑ a b c T.A. Heppenheimer: Podbój Kosmosu. Warszawa: Wydawnictwo Amber Sp. z o.o., 1997, s. 254–255. ISBN 83-7169-852-6.
- ↑ Walentyna Tierieszkowa: Chcę umrzeć na Marsie. wyborcza.pl. [dostęp 2013-06-16].
- ↑ W sukni ślubnej uszytej specjalnie dla niej przez uczennice Technikum Włókienniczego w Łodzi (które w tym samym czasie otrzymała Jej imię), jako prezent z okazji pobytu w tym mieście 20-26 października 1963 [1]
- ↑ Ślub W. Tierieszkowej i A. Nikołajewa. „Astronautyka”. 4 (20), s. 30, grudzień 1963. Polskie Towarzystwo Astronautyczne. (pol.).
- ↑ Андрей Владимирович Скоч — депутат Госдумы, меценат и общественный деятель. (dp.ru)
- ↑ Скоч Андрей Владимирович — депутат Государственной думы Российской Федерации шести созывов. (stories-of-success.ru)
- ↑ Биография депутата и руководителя фонда «Поколение» Андрея Скоча (theperson.pro)
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 16.06.2023 № 442 "О награждении орденом Гагарина Терешковой В.В." [online], pravo.gov.ru, 16 czerwca 2023 [dostęp 2023-06-16] (ros.).
- ↑ AleksanderA. Mazur AleksanderA., Order Krzyża Grunwaldu. Monografia historyczna, 2005 .
- ↑ WojciechW. Todur WojciechW., Czy Dąbrowa Górnicza powinna zmienić nazwę ulicy Tierieszkowej? "Taka patronka ulicy jest hańbą" [online], sosnowiec.wyborcza.pl, 20 sierpnia 2022 [dostęp 2024-03-02] .
Linki zewnętrzne
- spacefacts (ang.)
- Biografia na stronie Federalnej Agencji Kosmicznej (ros.)
- Wizyta Walentyny Tierieszkowej i Walerego Bykowskiego w Polsce w PKF na stronie KronikaRP
- PWN: 3987311
- Britannica: biography/Valentina-Tereshkova
- Treccani: valentina-vladimirovna-tereskova
- Universalis: valentina-vladimirovna-terechkova
- БРЭ: 4188688
- NE.se: valentina-teresjkova
- SNL: Valentina_Vladimirovna_Teresjkova
- Catalana: 0065640
- DSDE: Valentina_Teresjkova
- Hrvatska enciklopedija: 60929
- Olympedia: 1100136