Werchrata
wieś | |||
![]() Kościół parafialny w dawnej cerkwi | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | lubaczowski | ||
Gmina | Horyniec-Zdrój | ||
Wysokość | 270 m n.p.m. | ||
Liczba ludności (2021) | 418[2] | ||
Strefa numeracyjna | 16 | ||
Kod pocztowy | 37-622[3] | ||
Tablice rejestracyjne | RLU | ||
SIMC | 0602963[4] | ||
Położenie na mapie gminy Horyniec-Zdrój ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa podkarpackiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu lubaczowskiego ![]() | |||
![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Werchrata%2C_szko%C5%82a_podstawowa_%28HB9%29.jpg/238px-Werchrata%2C_szko%C5%82a_podstawowa_%28HB9%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/Werchrata%2C_dom_rekolekcyjny.jpg/238px-Werchrata%2C_dom_rekolekcyjny.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Eugeniusz-chominski-werchrata-2.jpg/238px-Eugeniusz-chominski-werchrata-2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Werchrata%2C_Cerkiew_%C5%9Bw._Jerzego%2C_widok_og%C3%B3lny.jpg/238px-Werchrata%2C_Cerkiew_%C5%9Bw._Jerzego%2C_widok_og%C3%B3lny.jpg)
Werchrata (w latach 1977−1981 Boguszów) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie lubaczowskim, w gminie Horyniec-Zdrój[5][4], w górnym odcinku doliny rzeki Raty (dopływu Bugu), na Roztoczu Wschodnim.
Werchrata to jedna z największych wsi w Polsce pod względem powierzchni.
Integralne części wsi
SIMC | Nazwa | Rodzaj |
---|---|---|
0602970 | Kozubale | część wsi |
0602986 | Łozy | przysiółek |
0603000 | Mrzygłody | przysiółek |
Oprócz przysiółków wyróżnia się: Kozubale, Bogusze i Monasterz. Obszar sołectwa wynosi 55 km². W latach 1975–1998 miejscowość należała do województwa przemyskiego.
Historia
Najstarsza źródłowa wzmianka o Werchracie pojawiła się w 1444 r., kiedy to książę mazowiecki i bełski Władysław darował osadę Horyniec szlachcicowi Piotrowi Pieczykurowi z Wilcz.[6]
W niektórych opracowaniach znaleźć można XII wiek, jako czas założenia wsi, jednakże są to informacje związane z tradycją ludową, bez żadnego źródłowego uzasadnienia. Na przełomie XVI i XVII w. była wsią królewską w województwie bełskim[7], należała do uposażenia wojewodów bełskich[8].
Właścicielem Werchraty był August Łoś, powstaniec, poseł na Sejm Galicyjski i do Rady Państwa.
W XIX w. wieś miała 440 domów i liczyła 2372 mieszkańców. W 1947 była to niemal w całości ludność ukraińska.
W II Rzeczypospolitej wieś w powiecie rawskim województwa lwowskiego. W latach 1944–1946 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali tutaj 47 Polaków[9].
Werchrata 21 lipca 1944 została zdobyta przez wojska radzieckie[10]. W czasie starć z oddziałami UPA w 1947 prawie cała zabudowa wsi uległa zniszczeniu, a ludność niemal w całości wysiedlono. W rejonie Monasterzu rozebrano stojącą na terenie dawnego klasztoru cerkiew Opieki Bogurodzicy wzniesioną około 1680. Była to jedna z najstarszych i najcenniejszych drewnianych cerkwi w Polsce, które uległy zniszczeniu po II wojnie światowej. W 1891 r. w Monasterzu powstała pierwsza pustelnia założona przez św. Brata Alberta Chmielowskiego dla braci zakonnych albertynów na Roztoczu[11][12][13]. Obecnie wystawiono tam turystyczną wiatę dla pielgrzymów i turystów[14].
W centrum miejscowości znajduje się cmentarz z I wojny światowej.
Religia
Na początku XIV wieku późniejszy prawosławny metropolita kijowski Piotr założył w Werchracie monaster Przemienienia Pańskiego. Monaster zwany „Piotrowym” był ważnym centrum ikonograficznym, i odegrał ważną rolę w rozwoju życia zakonnego Księstwa Halicko-Wołyńskiego[15]. Pochodzi z niego Werchracka ikona Matki Bożej, przechowywana w klasztorze św. Mikołaja w Krechowie[16].
W północno-zachodnim rogu placu cerkiewnego (obecnego kościoła w Werchracie), znajdziemy nagrobek z czerwonego piaskowca. Pochowany został tam zasłużony dla werchrackiej parafii greckokatolickiej ksiądz Eugeniusz Chomiński (30.03.1867 – 04.07.1939). Jego synem był wybitny muzykolog Józef Michał Chomiński. Nagrobek jest sygnowany, wykonany został przez Tadeusza Iwanowicza, majstra kamieniarskiego ze Lwowa. W krzyż nagrobny wmontowany jest medalion z głową Chrystusa, sygnowany przez J. Jagniewskiego we Lwowie.[17]
Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Józefa należącej do Dekanatu Narol w diecezji zamojsko-lubaczowskiej. Obok kościoła parafialnego, dawnej cerkwi greckokatolickiej znajduje się Dom Rekolekcyjny Wyższego Seminarium Duchownego diecezji.
Turystyka
Przez Werchratę prowadzi zielony szlak turystyczny Szlak im. św. Brata Alberta z Narola do Horyńca-Zdroju, związany z działalnością i życiem św. Brata Alberta Chmielowskiego i bł. Bernardyny Marii Jabłońskiej, urodzonej w Pizunach koło Narola[18][19][20][21].
Transport
- We wsi znajduje się kolejowe polsko-ukraińskie przejście graniczne oraz suchy port służący wymianie towarowej pomiędzy Polską i Ukrainą.
- Werchrata (stacja kolejowa)
Osobny artykuł: Przejście graniczne Werchrata-Rawa Ruska.
Zobacz też
- gmina Siedliska
Galeria
-
Remiza -
Gospodarstwo ogrodnicze -
Monaster Basillan na mapie Friedrich von Miega[22]
Przypisy
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 144968
- ↑ Wieś Werchrata w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2023-01-31] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1443 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
- ↑ a b c GUS. Rejestr TERYT
- ↑ a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ Akt nadania wsi Horyniec z 1444 roku: wydany z okazji 550-lecia pierwszej wzmianki o miejscowości, Proksa Michał, Archiwum Państwowe w Przemyślu, Przemyśl, 1994
- ↑ Atlas historyczny Rzeczypospolitej Polskiej wydany z zasiłkiem Akademii Umiejętności w Krakowie, [T. 1] , Epoka przełomu z wieku XVI-ego na XVII-sty. Dział II-gi. "Ziemie Ruskie" Rzeczypospolitej , Dział opracowany przez Aleksandra Jabłonowskiego [...], Warszawa-Wiedeń 1899-1904, k. 2.
- ↑ Władysław Pałucki, Studia nad uposażeniem urzędników ziemskich w Koronie do schyłku XVI wieku, Warszawa 1962, s. 141.
- ↑ SzczepanS. Siekierka SzczepanS., HenrykH. Komański HenrykH., KrzysztofK. Bulzacki KrzysztofK., Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie lwowskim 1939–1947, Wrocław: Stowarzyszenie Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów, 2006, s. 774-775, ISBN 83-85865-17-9, OCLC 77512897 .
- ↑ ВОВ-60 – Сводки. [dostęp 2009-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-08-10)].
- ↑ bp. Mariusz Leszczyński: Albertyńskie ślady na Roztoczu Południowym. 17 czerwca – wspomnienie św. Brata Alberta Chmielowskiego zakonnika. niedziela.pl, 7 czerwca 2017. [dostęp 2020-10-22]. (pol.).
- ↑ Przewodnicy w Zamościu. "Miłość trzeba udowodnić!". Pustelnia św. Brata Alberta w Werchracie. przewodnicyzamosc.pl, 24 lutego 2017. [dostęp 2020-10-22]. (pol.).
- ↑ Artur Pawłowski: Pustelnie brata Alberta na Roztoczu. swietostworzenia.pl. [dostęp 2020-10-22]. (pol.).
- ↑ Wiata św. Brata Alberta na wzgórzu Monastyr uroczyście otwarta. elubaczow.com. [dostęp 2020-10-22]. (pol.).
- ↑ Antoni Mironowicz, Kościół prawosławny w państwie Piastów i Jagiellonów, Białystok 2003, s. 139
- ↑ Werchracka ikona MB (ukr)
- ↑ Grzegorz Ciećka, Niezwykły lwowski krzyż w Werchracie, http://or-bad.horyniec.info/unikatowy-lwowski-krzyz-w-werchracie/ [dostęp 28-06-2022].
- ↑ Szlak im. św. Brata Alberta z Horyńca do Narola. Polska Organizacja Turystyczna polska.travel. [dostęp 2020-10-21]. (pol.).
- ↑ Przewodnicy w Zamościu. Zwiedzanie Zamościa i okolic. "Miłość trzeba udowodnić!". przewodnicyzamosc.pl, 24 lutego 2017. [dostęp 2020-10-21]. (pol.).
- ↑ Artur Pawłowski: Moje spotkania z roztoczańskim szlakiem św. Brata Alberta. roztocze24.info. [dostęp 2020-10-21]. (pol.).
- ↑ Szlak zielony im. św. Brata Alberta (Adama Chmielowskiego). narol.pl. [dostęp 2020-10-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-26)]. (pol.).
- ↑ Europe in the XVIII. century | Mapire - The Historical Map Portal [online], mapire.eu [dostęp 2018-10-29] (ang.).
Bibliografia
- Artur Pawłowski, Roztocze, Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, Pruszków 2009, s.262, ISBN 978-83-89188-87-8
- Grzegorz Rąkowski, Polska egzotyczna, część II, Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, Pruszków 2002, ss.333-336, ISBN 978-83-62460-26-7
- Stanisław Kłos, Lubaczów i okolice, Przedsiębiorstwo Usługowo-Wytwórcze „Roksana”, Krosno 1998, ss.133-136, ISBN 83-87282-79-0
Linki zewnętrzne
- Werchrata, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIII: Warmbrun – Worowo, Warszawa 1893, s. 221 .
- Górniki, przys. Werchraty, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 721 .
- p
- d
- e
- Siedziba gminy: Horyniec-Zdrój
Wsie |
|
---|---|
Osady |
|
Przysiółek |
|
Części wsi |
|
Przysiółki wsi |
|
Dawna wieś |