Witold Łokuciewski
8 zwycięstw | |||
![]() | |||
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 2 lutego 1917 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 17 kwietnia 1990 | ||
Przebieg służby | |||
Lata służby | 1935–1947 i 1956–1974 | ||
Siły zbrojne |
| ||
Formacja |
| ||
Jednostki | 112 eskadra myśliwska, | ||
Stanowiska | dowódca dywizjonu 303 | ||
Główne wojny i bitwy | |||
Późniejsza praca | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Piloci_303.jpg/250px-Piloci_303.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/Lotnicy_polscy_w_WB.png/280px-Lotnicy_polscy_w_WB.png)
Witold Łokuciewski, ps. Tolo (ur. 20 stycznia?/2 lutego 1917 w Nowoczerkasku, zm. 17 kwietnia 1990 w Warszawie) – pułkownik pilot Wojska Polskiego, major (ang. Squadron Leader) Królewskich Sił Powietrznych, as myśliwski II wojny światowej. Kawaler Krzyża Srebrnego Orderu Wojennego Virtuti Militari.
Służba w Wojsku Polskim
Syn nauczyciela i Marszałka Sejmu Litwy Środkowej Antoniego Łokuciewskiego oraz Beniaminy z Pobiedzińskich. Jego rodzina przeniosła się do Wilna w 1918 roku. Po ukończeniu liceum im. Jana Śniadeckiego w Oszmianie i zdanej maturze w 1935 rozpoczął służbę wojskową w Szkole Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie. Szkołę ukończył w 1938 (XI promocja, 89 lokata) i został przydzielony do 112 eskadry myśliwskiej 1 pułku lotniczego w Warszawie[1]. W ramach tej jednostki uczestniczył w obronie Warszawy w 1939 na samolotach P.11. 6 września 1939 roku zgłosił prawdopodobne zniszczenie ½ Ju 87[2]. 18 września po agresji ZSRR na Polskę wraz z całą eskadrą ewakuował się do Rumunii. Przez Jugosławię i Włochy przedostał się do Francji[3].
W czasie kampanii francuskiej od 17 maja 1940 walczył we Francji (II Klucz Kominowy „Op”) na samolotach MS 406[4]. 10 czerwca 1940 roku w walce powietrznej w okolicy Ramorantin zestrzelił He 111[5]. Za udział w kampanii francuskiej został, na wniosek płk Oliviana dowódcy bazy w Ramorantin, odznaczony Croix de Guerre[6]. Po radiowym apelu premiera Francji marszałka Philippa Pétaina o zawieszenie broni 18 czerwca klucz zakończył loty i 21 czerwca został ewakuowany do Wielkiej Brytanii (otrzymał numer służbowy P-1492)[7]. Od 2 sierpnia 1940 był pilotem w dywizjonie 303. 7 września uzyskał pierwsze zestrzelenie nad Wyspami Brytyjskimi[8]. 15 września został ranny podczas lotu bojowego ale wkrótce powrócił do służby[9]. Za zasługi został 18 września odznaczony przez Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari[10]. 14 lipca 1941 roku, jako wyróżniający się pilot, został udekorowany przez dowódcę 11 Grupy Myśliwskiej a/v/m Trafforda Leigh-Mallorego, brytyjskim odznaczeniem Distinguished Flying Cross (DFC)[11]. 20 listopada 1941 został dowódcą eskadry „A” w dywizjonie[12].
13 marca 1942 jego Spitfire RF-B został uszkodzony nad okupowaną Francją i po awaryjnym lądowaniu Łokuciewski dostał się do niewoli niemieckiej[13]. Początkowo był leczony w szpitalu w Saint-Omer a potem w lazarecie w obozie Dulag Luft[3]. Został osadzony przez Niemców w Stalag Luft III w Żaganiu. 15 sierpnia 1943 uczestniczył w ucieczce 26 więźniów z obozu. Po kilku dniach został złapany przez Niemców w Legnicy. Uczestniczył w przygotowaniach do słynnej Wielkiej Ucieczki[a].
Pod koniec wojny w maju 1945 został oswobodzony i powrócił do Anglii. 29 listopada 1945 ponownie został przydzielony do dywizjonu 303. 1 lutego 1946 został dowódcą dywizjonu 303 i pełnił tę funkcję aż do jego rozwiązania 9 grudnia 1946[14].
Do Polski powrócił w 1947 i przez rok pracował jako instruktor w Aeroklubie Lubelskim w Świdniku[3]. Po zwolnieniu z powodów politycznych z lotnictwa znalazł zatrudnienie w kancelarii adwokackiej, później był zastępcą kierownika Spółdzielni Pracy „Wapno-Beton” w Lublinie[15]. Dopiero w listopadzie 1956, na fali odwilży politycznej, został przyjęty do lotnictwa wojskowego[16]. W latach 1959–1964 był szefem pilotów w Instytucie Technicznym Wojsk Lotniczych[3]. W latach 1969–1971 pełnił funkcję attaché wojskowego w Londynie[17]. W roku 1974 przeszedł na emeryturę. Wieloletni członek Rady Naczelnej ZBoWiD. W 1985 powołany w skład Prezydium Rady Naczelnej ZBoWiD[18]. W latach 1988–1990 członek Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa[19].
11 listopada 1988 r. wszedł w skład Honorowego Komitetu Obchodów 70 rocznicy Odzyskania Niepodległości przez Polskę, którego przewodnictwo objął I sekretarz KC PZPR gen. armii Wojciech Jaruzelski. W 1989 kandydował w wyborach do Sejmu. 5 października 1989 roku minister obrony narodowej gen. Florian Siwicki wyróżnił go wpisem do „Honorowej Księgi Czynów Żołnierskich”.
Żonaty z Wandą z domu Szablicką (1923-2006). Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera C30-X-17)[20].
Wizerunek pilota został umieszczony na samolocie myśliwskim MiG-29 nr 83 z 23 Bazy Lotnictwa Taktycznego[21].
Zestrzelenia
Witold Łokuciewski został sklasyfikowany na liście Bajana, na 20. pozycji. Zostało mu zaliczonych 8 pewnych zestrzeleń oraz 3 ½ prawdopodobnych:
- zestrzelenia pewne
- He 111 – 10 czerwca 1940 (pilotował MS-406)
- Do 215 – 7 września 1940 (pilotował Hurricane Mk I, RF-U nr P3975)
- Bf 109 – 11 września 1940 (pilotował Hurricane I, RF-O nr L2099)
- Do 215 – 11 września 1940 (pilotował Hurricane I, RF-O nr L2099)
- Bf 109 – 15 września 1940 (pilotował Hurricane I, RF-Z nr P2903)
- Bf 109 – 20 kwietnia 1941 (pilotował Spitfire Mk IIA, RF-T nr P7546)
- Bf 109 – 18 czerwca 1941 (pilotował Spitfire Mk IIA, RF-T nr P7546)
- Bf 109 – 22 czerwca 1941 (pilotował Spitfire Mk IIB, RF-S nr P8333)
- zestrzelenia prawdopodobne
- ½ Ju 87 – 6 września 1939 (ciężko uszkodzony, pilotował P 11c)
- Do 215 – 7 września 1940 (pilotował Hurricane I, RF-U nr P3975)
- Bf 109 – 22 czerwca 1941 (pilotował Spitfire IIB, RF-S nr P8333)
- Bf 109 – 11 lipca 1941 (pilotował Spitfire IIB, RF-S nr P8333)
Ordery i odznaczenia
- Odznaka za Rany i Kontuzje z dwiema gwiazdkami
- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (23 grudnia 1940)
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
- Krzyż Walecznych – dwukrotnie (1 lutego 1941, 10 września 1941)[22]
- Medal Lotniczy
- Polowa Odznaka Pilota
- Krzyż Czynu Bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie (1989)[23]
- Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939” (1981)[24]
- Distinguished Flying Cross – Wielka Brytania (16 września 1941)
- 1939-1945 Star z klamrą Battle of Britain – Wielka Brytania
- Air Crew Europe Star z klamrą Atlantic – Wielka Brytania
- Defence Medal – Wielka Brytania
- War Medal 1939-1945 – Wielka Brytania
- Odznaka Pilota RAF
- Croix de Guerre 1939-1945 – Francja
- Medal jubileuszowy „Czterdziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” – ZSRR (1985)[25]
Upamiętnienie
- Tablica pamiątkowa na budynku II LO im. hetm. J. Zamoyskiego w Lublinie[26]. Liceum mieści się obecnie w kamienicy, w której w latach 1947–1957 pilot mieszkał z rodziną.
- W 2007 roku powstała książka ze wspomnieniami o Tolu („Tolo muszkieter z Dywizjonu 303 Wspomnienia o Witoldzie Łokuciewskim”) autorstwa Bożeny Gostkowskiej (siostrzenica).
Uwagi
- ↑ W różnych źródłach podawane są sprzeczne wersje wydarzeń:
- Łokuciewski nie uczestniczył w Wielkiej Ucieczce, ponieważ o kolejności uciekania miało zdecydować losowanie, w którym wylosował daleki numer; nie zdążył więc uciec (R. King, str 392).
- Łokuciewski na dwa tygodnie przed ucieczką (9 marca) został przeniesiony do obozu Stalag Luft IV
Przypisy
- ↑ Pawlak 2009 ↓, s. 182.
- ↑ Pawlak 1977 ↓, s. 252.
- ↑ a b c d Zieliński, Matusiak, Gretzyngier 2015 ↓, s. 140.
- ↑ Śliżewski 2010 ↓, s. 71.
- ↑ Śliżewski 2010 ↓, s. 191.
- ↑ Śliżewski 2010 ↓, s. 285.
- ↑ Krzystek 2012 ↓, s. 355.
- ↑ Węgrzecki 1968 ↓, s. 36.
- ↑ Zieliński 2003 ↓, s. 6,10.
- ↑ Król 1990 ↓, s. 132.
- ↑ Król 1990 ↓, s. 143.
- ↑ Zieliński 2003 ↓, s. 31.
- ↑ Wyszkowski 2009 ↓, s. 116.
- ↑ Król 1981 ↓, s. 45.
- ↑ Witold Łokuciewski. Polskie Siły Powietrzne w II wojnie światowej. [dostęp 2020-11-01]. (pol.).
- ↑ Kmiecik 2001 ↓, s. 203.
- ↑ Zieliński 1994 ↓, s. 31.
- ↑ Wierni tradycjom walki o wolność i demokrację - wierni Polsce Ludowej /w/ "Trybuna Robotnicza", nr 104, 6 maja 1985, s. 1-2
- ↑ Skład Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa 1988–2011. radaopwim.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-11-17)]. radaopwim.gov.pl [dostęp 2011-11-06]
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze
- ↑ Myśliwce z portretami wybitnych pilotów. polska-zbrojna.pl, 1 marca 2015. [dostęp 2016-01-31]. (pol.).
- ↑ R. King, str. 392
- ↑ Krzyże Czynu Bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie dla kombatantów. „Nowiny”. Nr 252, s. 1, 31 października - 1 listopada 1989.
- ↑ 150 żołnierzy Września otrzymało medale "Za udział w wojnie obronnej 1939" /w/ Trybuna Robotnicza, nr 175, 2 września 1981, s. 2
- ↑ Za Wolność i Lud, 1985, nr 21 (1118), str. 5
- ↑ Pamięci „Tola”. sp.mil.pl, 2013-06-17. [dostęp 2013-06-18].
Bibliografia
- Richard King: Dywizjon 303 walka i codzienność. Warszawa: Wydawnictwo RM, 2012. ISBN 978-83-7243-979-6. OCLC 1150553217.
- Tadeusz Kmiecik: Polskie lotnictwo wojskowe w latach 1945-1962 : organizacja, szkolenie i problemy kadrowe. Warszawa: Agencja Wydawnicza ULMAK, 2001. ISBN 83-87226-29-7. OCLC 225205501.
- Wacław Król: Polskie dywizjony lotnicze w Wielkiej Brytanii 1940-1945. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1990. ISBN 83-11-07695-2. OCLC 834110269.
- Wacław Król: Zarys działań polskiego lotnictwa w Wielkiej Brytanii 1940-1945. T. 11. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1981, seria: Biblioteczka Skrzydlatej Polski. ISBN 83-206-0152-5. OCLC 25298285.
- Tadeusz Jerzy Krzystek, [Anna Krzystek]: Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii w latach 1940-1947 łącznie z Pomocniczą Lotniczą Służbą Kobiet (PLSK-WAAF). Sandomierz: Stratus, 2012. ISBN 978-83-61421-59-7. OCLC 276981965.
- Jerzy Pawlak: Absolwenci Szkoły Orląt: 1925-1939. Warszawa: Retro-Art, 2009. ISBN 83-87992-22-4. OCLC 69472829.
- Jerzy Pawlak: Brygada Pościgowa - alarm!. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1977. OCLC 750610760.
- Grzegorz Śliżewski: Gorzka słodycz Francji : polscy piloci myśliwscy wiosny 1940. Warszawa ; Piekary Śląskie: ZP Wydawnictwo - ZP Grupa, 2010. ISBN 978-83-61529-42-2. OCLC 750525221.
- Mieczysław Wyszkowski: Pod obcym niebem. Warszawa: ZP Grupa SP z o.o., 2009. ISBN 978-83-61529-51-4. OCLC 775804610.
- Kazimierz Węgrzecki: Kosynierzy warszawscy : historia 303 Dywizjonu Myśliwskiego Warszawskiego im. Tadeusza Kościuszki. Londyn: VERITAS FOUNDATION PUBLICATION CENTRE, 1968. OCLC 837839017.
- Józef Zieliński: Asy polskiego lotnictwa. Warszawa: Agencja Lotnicza Altair, 1994. ISBN 83-86217-2. OCLC 34751125.
- Józef Zieliński: 303 Dywizjon Myśliwski Warszawski im. Tadeusza Kościuszki. Warszawa: Bellona, 2003. ISBN 83-11-09630-9. OCLC )830493548.
- Józef Zieliński, Wojtek Matusiak, Robert Gretzyngier: Lotnicy polscy w Bitwie o Anglię. Poznań: Bellona SA, 2015. ISBN 978-83-11-13984-8. OCLC 924759692.
- PWN: 3935132