Schütze – nie posiadał żadnych oznaczeń stopnia - ani na naramienniku, ani na rękawie.
Oberschütze – oznaczany był poprzez naszytą na lewym rękawie gwiazdkę na podkładce z ciemnozielonego sukna. Gwiazdki wykonywano zwykle ze srebrnego materiału. Choć bardzo rzadko, to jednak czasem można było zaobserwować srebrną gwiazdkę metalową.
Gefreiter – był oznaczany przyszywanym do lewego rękawa pojedynczym szewronem na ciemnozielonym suknie.
Obergefreiter – posiadał przyszywany do lewego rękawa podwójny szewron na ciemnozielonym suknie.
Obergefreiter z sześcioletnim stażem – przyszywany do lewego rękawa pojedynczy szewron z gwiazdką na ciemnozielonym suknie. Zwykle gwiazdka była ze srebrnego materiału, choć zdarzały się, wyjątkowo rzadko, metalowe koloru srebrnego.
Stabsgefreiter – podobnie jak Obergefreiter miał naszywany na lewy rękaw podwójny szewron na ciemnozielonym suknie, jednakże dodawano jedną srebrną gwiazdkę. Zwyczajowo materiałową, choć bywały metalowe.
Unteroffizier – był pierwszym stopniem podoficerskim. Zmieniało się nie tylko oznaczenie na naramienniku, ale także dochodziło obszycie kołnierza srebrnoszarą taśmą dystynkcyjną (o szerokości 9 mm). Stopień ten oznaczano poprzez obszycie boków naramiennika – wszystkich poza przeciwległym do guzika (w kształt litery „U”).
Unterfeldwebel – był stopniem, który oznaczano poprzez obszycie wszystkich boków naramiennika.
Feldwebel – poza całkowicie obszytym naramiennikiem, posiadał jedną srebrną gwiazdkę – zawsze metalową.
Oberfeldwebel – także posiadał całkowicie obszyty naramiennik, ale gwiazdki miał już dwie, także srebrne.
Stabsfeldwebel – miał trzy srebrne gwiazdki wpasowane w całkowicie obszyty naramiennik.
Leutnant – jako pierwszy stopień oficerski posiadał już zmieniony mundur. Zamiast wersji dla szeregowców i podoficerów, posiadał wzór oficerski. Do tego inne patki i inny model naramiennika. Naramienniki oficerów młodszych były wykonywane ze srebrnego sznura i obszywane dookoła wypustką w barwie broni. Emblematy jednostek i gwiazdki były koloru złotego. Leutnant nie posiadał żadnych oznaczeń dodatkowych, a jedynie czysty naramiennik.
Oberleutnant – miał do swojego naramiennika doczepioną jedną metalową złotą gwiazdkę.
Hauptmann – posiadał dwie metalowe złote gwiazdki.
Major – jako oficer starszy, dysponował już innym modelem naramiennika. Naramiennik ten posiadał podkładkę w barwie broni, a sam był pleciony ze srebrnego sznura w specjalny sposób - poprzez zastosowanie poczwórnego węzła płaskiego zwanego Józefina. Emblematy jednostek i gwiazdki były takie same, jak u oficerów młodszych - ze złotego metalu.
Oberstleutnant – miał taki sam naramiennik, jak major z tym, że dodawano jedną złotą gwiazdkę.
Oberst – miał doczepione dwie złote gwiazdki.
Generalmajor – jako pierwszy stopień generalski, poza zmienionymi patkami, posiadał inny model naramiennika. Ten ostatni miał karmazynową podkładkę, a splot był wykonany z węzła płaskiego, także Józefiny, z tym, że nie poczwórnego, a potrójnego. Środkowy sznur był srebrny, a boczne złote. Guziki do naramienników także były złote. Generałowie mieli gwiazdki koloru srebrnego i poza nimi żadnych innych oznak na naramiennikach nie nosili.
Generalleutnant – miał do naramiennika generalskiego doczepioną jedną srebrną gwiazdkę.
General der... (z podaniem nazwy rodzaju wojsk, np. der Infanterie) – posiadał dwie srebrne gwiazdki.
Generaloberst – miał do swojego naramiennika przyczepione trzy srebrne gwiazdki.
Generaloberst mit der Rang eines Generalfeldmarschall (nigdy nie nadany) – miał do swojego naramiennika przyczepione cztery srebrne gwiazdki.
Generalfeldmarschall – posiadał naramienniki modelu generalskiego z tą różnicą, że zamiast gwiazdek miał dwie skrzyżowane laski marszałkowskie, wykonane ze srebrnego metalu. Laski te miały wytłoczone naprzemiennie orły Heer i Krzyże Żelazne. Od 4 kwietnia 1941 roku cała plecionka miała złoty kolor.
Oprócz wyżej wymienionych stopni występowały jeszcze dwa tytuły, oznaczane dodatkowo na naramiennikach. Były to Unteroffizier-Anwärter[5] i Fähnrich.
Unteroffizier-Anwärter to w dosłownym tłumaczeniu „kandydat na podoficera”, czyli elew. Byli to szeregowi, najczęściej w stopniu kaprala, którzy byli w trakcie szkolenia w szkole podoficerskiej. Zwykło się ich wyróżniać poprzez dodanie im do każdego naramiennika po jednej przesuwce ze srebrnoszarej taśmy, takiej samej, jaką naszywano na brzegach kołnierzy i naramienników podoficerów.
Fähnrich z kolei, to po prostu podchorąży. Byli to podoficerowie, którzy byli w trakcie szkoły oficerskiej. Rozróżniano ich poprzez dodanie do każdego naramiennika dwóch przesuwek z taśmy dystynkcyjnej.
Do 1942 roku na naramiennikach, oprócz oznak stopni, umieszczano również emblematy jednostek i służb. U szeregowych wykonywane były one w barwie broni (haftowane lub naszywane), u podoficerów ze srebrnego metalu, a u oficerów ze złotego metalu. Ponadto do 1941 roku na guzikach naramienników szeregowych i podoficerów były noszone numery pododdziału: kompanii (cyfry arabskie) lub batalionu (cyfry rzymskie). Wypustki i podkładki naramienników były w barwach broni i służb (niem. Waffenfarbe)[6][7].
Szeregowi
Szeregowi
Schütze/Soldat[a] (bez żadnych dodatkowych dystynkcji na rękawie) – szeregowy.
22. Oberschütze/Obersoldat - stopień ten można przetłumaczyć jako szefa formacji (np. piechoty, czołgów itd.)[8].
20. Obergefreiter (poniżej 6 lat służby) – kapral[8][10]; w Wehrmachcie dowódca drużyny nie miał statusu podoficera[11].
19. Obergefreiter (powyżej 6 lat służby)[12][13] – kapral.
18. Stabsgefreiter - starszy kapral.
W 1942 roku zniesiono stopień Stabsgefreiter, od tej pory Obergefreiter poniżej 6 lat służby miał podwójny szewron, Obergefreiter powyżej 6 lat służby – podwójny szewron i gwiazdkę.
Przykładowe naramienniki szeregowców z emblematami jednostek
↑Także np. Füsilier (fizylier), Jäger (strzelec), Grenadier (grenadier), Paznergrenadier (grenadier pancerny), Pionier (saper), Kanonier (kanonier), Panzerschütze (czołgista) itd.
↑Dodawano tu rodzaj wojsk, np. General der Infanterie (generał piechoty), General der Artillerie (generał artylerii), General der Kavallerie (generał kawalerii), General der Panzertruppen (generał broni pancernej), General der Pioniere (generał wojsk inżynieryjnych) itd.
Przypisy
↑JarosławJ.KrzywaniaJarosławJ., Wehrmacht w Kampanii Wrześniowej 1939, 1991. Brak numerów stron w książce
↑JarosławJ.RuszczakJarosławJ., Mundury niemieckie 1939-1945. Brak numerów stron w książce
↑Praca zbiorowa, Die Deutsche Wehrmacht, 1936. Brak numerów stron w książce
↑Sigurd Henner i WolfgangS.H.W.BöhlerSigurd Henner i WolfgangS.H.W., DIe Deutsche Wehrmacht: Dienstgrade und Waffenfarben des Heeres 1939-1945, 28 sierpnia 2013. Brak numerów stron w książce
↑JarosławJ.KrzywaniaJarosławJ., Wehrmacht w Kampanii Wrześniowej 1939, 1991, s. 15.
↑JarosławJ.KrzywaniaJarosławJ., Wehrmacht w Kampanii Wrześniowej 1939, 1991, s. 14-15.
↑JarosławJ.RuszczakJarosławJ., Mundury niemieckie 1939-1945, s. 10.
↑ abcdNiemieckie stopnie wojskowe z okresu II wojny światowej [online], vaterland.pl [dostęp 2019-02-14].
↑LeoL.NiehorsterLeoL., German Army - Military Personnel Positions, Functions and Ranks Discussed [online], World War II Armed Forces — Orders of Battle and Organizations [dostęp 2019-02-14].
↑JarosławJ.RuszczakJarosławJ., Mundury niemieckie 1939-1945, s. 10,19.
↑ abGerman Defence Forces / Wehrmacht 1936-40 [online], International Encyclopedia of Uniform Insignia [dostęp 2019-02-14].
Bibliografia
Stopnie wojsk niemieckich – tabela opracowana przez Grzegorza Sowulę w:Teczka Hitlera pod red. Henrika Eberlego i Matthiasa Uhla, Świat Książki, Warszawa 2005, s. 443-444