Zofia Wojciechowska
![]() Zofia Wojciechowska na Światowym Forum Mediów Polonijnych w 2013 | |||
Data i miejsce urodzenia | 23 września 1964 | ||
---|---|---|---|
Zawód, zajęcie | hortiterapeuta, dziennikarz mediów internetowych, wydawnictw polonijnych, redaktor Program POMOST w Radio Wnet | ||
Uczelnia | Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika w Toruniu | ||
|
Zofia Wojciechowska (ur. 23 września 1964 w Mrągowie) – polska hortiterapeutka, dziennikarka, historyczka, działaczka społeczna, florystka, założycielka i prezeska Instytutu Zdrowia i Hortiterapii "Zielony Promień" od 2013 roku[1], który jest pierwszą w Polsce jednostką szkoleniową zajmującą się edukacją w zakresie turystyki prozdrowotnej i rehabilitacji przez kontakt z roślinami, ogrodoterapią. Członek Stowarzyszenia Florystów Polskich[2], członek Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich i Polskiego Towarzystwa Nauk Ogrodniczych.
Życie prywatne
Córka repatriantów z Wileńszczyzny, którzy po wojnie przeprowadzili się do Polski i zamieszkali w Mrągowie na Mazurach. Tam ukończyła I Liceum Ogólnokształcące w 1979.
W latach 1979–1983 studiowała na kierunku historia, specjalizacja: archiwistyka na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, uzyskując tytuł magistra. W 1992 nauczycielka historii powszechnej i geografii w Liceum Zawodowym w Mrągowie. W drugiej połowie lat 90 zaczęła działalność gospodarczą związaną z kwiatami i florystyką. W celu pozyskania szerszej wiedzy dotyczącej jej obecnej specjalizacji, w 2014 roku podjęła się studiów podyplomowych Hortiterapia na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie, których jest absolwentką.
Działalność społeczna, edukacyjna i ekologiczna
W 2007 rozpoczęła organizację akcji społecznych w celu zachowania dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego na Mazurach oraz rozwoju hortiterapii w Polsce, rozpoczęła prowadzenie blogów tematycznych[3][4][5]. W 2009 utworzyła stowarzyszenie „Zielone Dzieci“[6] działające na rzecz rozwijania przyrodolecznictwa i edukacji historii regionalnej, dziedzictwa kulturowego oraz przyrodniczego.
Od 2011 r. prowadzi kampanię społeczną na rzecz rozwoju świadomości ekologicznej, współpracuje z Instytutem na Rzecz Ekorozwoju w zakresie programu Dobry Klimat dla Powiatów[7]. Autorka projektu "Drzewo dla życia" wchodzącego w skład zeszytów ekologicznych powstałych w kampanii Szkoły dla przyrody[8], współpracowała z Pracownią na Rzecz Wszystkich Istot, prowadziła warsztaty edukacji ekologicznej w Mazurskim Parku Krajobrazowym[9], pracowała nad projektami w Leśnym Ośrodku Edukacji Ekologicznej Nadleśnictwo Spychowo, Nadleśnictwie Mrągowo[10]. Organizowała seminaria, wykłady i warsztaty hortiterapii w Ogrodzie Botanicznym UW[11] oraz z Zamku Książ[12].
Zofia Wojciechowska bierze udział w akcjach charytatywnych. Uczestniczy w akcjach Finału WOŚP pt. Floryści dla WOŚP[13]. W 2011 była współorganizatorką warmińsko-mazurskiej akcji wsparcia dla ofiar trzęsienia ziemi i tsunami w Japonii pt. Polskie Tulipany dla japońskiej chryzantemy[14].
Instytut Zdrowia i Hortiterapii
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Zofia_Wojciechowska_Stanis%C5%82aw_Czachorowski_Nagroda_Z%C5%82oty_Cz%C5%82owiek_za_projekt_Gadaj%C4%85ce_Dach%C3%B3wki.jpg/220px-Zofia_Wojciechowska_Stanis%C5%82aw_Czachorowski_Nagroda_Z%C5%82oty_Cz%C5%82owiek_za_projekt_Gadaj%C4%85ce_Dach%C3%B3wki.jpg)
W 2013 stworzyła Instytut Hortiterapii - pierwszą organizację w Polsce na rzecz popularyzacji ogrodoterapii oraz innowacji ekologicznych w ochronie środowiska. Instytut prowadzi seminaria, warsztaty, zajęcia oraz ćwiczenia w zakresie socjogrodnictwa i eko-florystyki. Organizuje przedsięwzięcia społeczne związane z turystyką rehabilitacyjną opierającą się na zasobach dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego Warmii i Mazur oraz etnobotanice[15]. W 2014 w Mrągowie zorganizowała pierwszy w Polsce Horti Festiwal[16]. Wraz z UWM i prof. Stanisławem Czachorowskim – dyrektorem Centrum Badań nad Dziedzictwem Kulturowym i Przyrodniczym UWM realizuje projekt Gadające Dachówki polegający na kreowaniu innowacyjnych produktów i usług turystyki regionalnej[17]. Obecnie realizuje 3 projekty odznaczone certyfikatem Produkt Warmia i Mazury[18]: Ogrody Zdrowia - Hortiterapia, Cykliczne seminaria z zakresu hortiterapii, Zielona Akademia oraz program rehabilitacji diabetologicznej wspartej hortiterapią pt. Mazury dla Diabetyków[19]. Instytut pracuje nad utworzeniem systemu certyfikatów, które mają być przyznawane przedsiębiorstwom branży turystycznej wyspecjalizowanej w propagowaniu dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego z zachowaniem ochrony środowiska. Zofia Wojciechowska powołała wydawnictwo Zielony Promień[20] wspierające działalność instytutu, zajmuje się publikowaniem materiałów związanymi z hortiterapią.
W czerwcu 2015 Instytut Hortiterapii przy współpracy z Joanną Bogdanowicz z Ogrodu Botanicznego UW podjął się innowacyjnego przedsięwzięcia ekologicznej instalacji pionowych ogrodów tworzących cykl ośmiu żywych obrazów z ponad 1500 roślin w pierwszym w Polsce pasywnym wielorodzinnym obiekcie mieszkalnym Łyna Park w Olsztynie[21].
Jako dyrektorka Mazursko Warmińskiego Instytutu Hortiterapii stworzyła ideę zielonego wolontariatu[22]. Prowadzi Zielone Archiwum Historii Mówionej[23] - współpracuje z Ośrodkiem Karta. Instytut Hortiterapii zajmuje się przywracaniem pamięci o życiu i działalności Jerzego Helwinga, botanika z XVII w. z Węgorzewa, który był poprzednikiem Linneusza[24]. Na przełomie czerwca i lipca 2015 Instytut Hortiterapii w ramach współpracy ze Środowiskowym Domem Samopomocy w Nowym Żmigrodzie zrealizował warsztaty i seminarium które miały na celu nauczyć dziesięciu podopiecznych ŚDS umiejętności ogrodoleczniczych poprzez wykonywanie kompozycji florystycznych oraz posadzenie rabaty ziołowej w Mrągowie. W efekcie 4-dniowych prac, nad jeziorem Czarnym powstała pierwsza na Mazurach horti rabata im. Jerzego Helwinga[25].
W 2015 Instytut Hortiterapii wraz z Centrum Kultury i Turystyki w Mrągowie w ramach programów Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego zrealizował projekt: "Listy z Mazur. Zielona Biblioterapia - reintegracja kulturowa i przyrodnicza społeczności lokalnych"[26]. Projekt promował czytelnictwo i literaturę regionalną oraz poszerzał kontakty pomiędzy współcześnie żyjącymi mieszkańcami a potomkami dawnych Mazurów obecnie mieszkających na Syberii. Przeprowadzona została akcja "Książki dla Rodaków na Syberii"tj. wysyłki książek i literatury regionalnej do Polaków i Mazurów mieszkających na Syberii (Centrum Polskiej Książki Abakan)[27].
W ramach działań programów Funduszy Inicjatyw Obywatelskiego powstał projekt Mazury po mazursku, którego celem była popularyzacja i przybliżenie wspólnej historii regionu mazurskiego, dawnych oraz współczesnych mieszkańców[28]. Projekt także służył badaniu i odtworzeniu regionalnego stroju mazurskiej (ządźborskiej gburki) z udziałem społecznych ekspertów i warsztatu tkackiego prowadzonego przez twórcę ludowego z Mazur - Annę Bałdygę - stypendystkę Ministerstwa Kultury Dziedzictwa Narodowego[29].
W związku z rozwojem działalności Instytut zmienił nazwę, która od 2018 roku brzmi Instytut Zdrowia i Hortiterapii "Zielony Promień".
Działalność naukowa
Zofia Wojciechowska prowadzi również pracę naukową. Od 2010 jest wykładowcą Wszechnicy Ustawicznego Kształcenia w Węgorzewie oraz Mrągowskiego Uniwersytetu III Wieku[30] i Akademii Seniorów Warmii i Mazur[31]. Jest interesariuszem UWM[32] oraz partnerem Centrum Innowacji i Transferu Technologii UWM. W 2013 brała udział w pracach nad powołaniem nowego interdyscyplinarnego kierunku studiów licencjackich Dziedzictwo Kulturowe i Przyrodnicze na UWM. W 2014 roku przyczyniła się do utworzenia nowych trzysemestralnych studiów podyplomowych Hortiterapia, w których również wzięła udział. Od 2013 członek Rady Kulturowego Dziedzictwa Niematerialnego na lata 2013-2018 Województwa Warmińsko Mazurskiego przy Urzędzie Marszałkowskim Województwa Warmińsko-Mazurskiego, członkini Centrum Badań nad Dziedzictwem Kulturowym i Przyrodniczym UWM[33]. W 2013 była inicjatorką pierwszego popularnonaukowego seminarium dotyczącego hortiterapii w programach społecznych w Mrągowie i Sądrach[34].
W listopadzie 2015 odbył się II Horti Festiwal w Mrągowie pod tytułem "Hortiterapia w Programach Rewitalizacji Zielonych Obszarów Miasta" o charakterze ogólnopolskim z udziałem naukowców i praktyków. Głównymi zagadnieniami seminarium były przyrodnicza partycypacja a rozwój społeczności lokalnych, Hortiterapia jako sposób na turystykę rehabilitacyjną, hortiterapia w sferze rewitalizacji[35]. II Festiwal Hortiterapii był wspierany społecznie na zasadzie crowdfundingu[36]. Od 2015 Instytut Zdrowia i Hortiterapii współpracuje ze Stowarzyszeniem Inżynierów i Techników Ogrodnictwa w Lublinie w dziedzinie innowacji w socjoterapii ogrodniczej[37].
Działalność dziennikarska
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Zosia_wojciechowska_radio_wnet.jpg/220px-Zosia_wojciechowska_radio_wnet.jpg)
Od 2009 r. zaczęła pracę dziennikarską w internetowym Radia Wnet, w którym prowadzi autorską audycję Program Pomost[38], uczestniczy w Światowym Forum Mediów Polonijnych. Wspiera Festiwal Kultury Kresowej biorąc udział bezpośrednio w szkoleniach metodycznych i edukacyjnych dla Polonii. Społecznie pełni funkcję redaktora Kresowego Serwisu Informacyjnego, internetowej gazety publikującej informacje o Polsce i życiu Polaków na Kresach Wschodnich. Współpracuje z polonijnym kwartalnikiem "Rodacy" wydawanym na Syberii, "Nowym Dziennikiem" w Nowym Jorku (USA) oraz Polonią w RPA i redakcją Wiadomości Polonijne wydawane w Johannesburgu przez Zjednoczenie Polskie w Południowej Afryce. Jest polskim przedstawicielem Magazynu Polonia w Chicago współpracowała z radiem WPNA 1490 w USA i innymi polonijnymi mediami. Współpracuje również z mediami regionalnymi m.in. Gazetą Olsztyńską[39].
Działalność w turystyce lokalnej
Od 2013 roku jest członkinią LOT Ziemia Mrągowska, propaguje ideę klasteringu na Mazurach[40], jest współtwórczynią i animatorką Mazurskiego Klastra Turystycznego[41]. Współzałożycielka Eko Klastra i członkini Ogólnopolskiego Klastra Innowacyjnych Przedsiębiorstw w Polsce, współtwórczyni i członkini założyciel Klastra Archipelagi Kultury Warmii i Mazur. Aktywna działaczka mazurskich organizacji pozarządowych, Stowarzyszenia Wspólnota Polska, członkini wspierająca Stowarzyszenie Twórców Ludowych. Pełni funkcję vice-prezeski Międzynarodowego Stowarzyszenia Miłośników Twórczości Ernsta Wiecherta.
Działa w Zespole do spraw rozwoju Ekonomii Społecznej w Powiecie mrągowskim[42]. Prowadzi działalność badawczą nad certyfikacją w turystyce przyrodniczej i rehabilitacyjnej przy współpracy z Polskim Centrum Badań i Certyfikacji.
Nagrody i wyróżnienia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Certyfikat_Warmia_Mazury_-_Ogrody_Zdrowia_-_Hortiterapia.jpg/220px-Certyfikat_Warmia_Mazury_-_Ogrody_Zdrowia_-_Hortiterapia.jpg)
- 2007: Nagroda Zielonego Liścia im. Prof. Stefana Kozłowskiego - za działalność proekologiczną[43]
- 2012: Nagroda polsko-australijskiej Fundacji POLCUL – za ożywianie życia społeczno-kulturalnego, działalność charytatywną na terenie Mrągowa i pomoc polskim dzieciom z Syberii[44] Nagroda Ministra Ochrony Środowiska i kapituły Światowego Forum Mediów Polonijnych za tekst o tematyce ekologicznej „Klimat w głowie” w konkursie pt. Mądre wykorzystywanie zasobów przyrody[45], Nagroda Rady Miasta Mrągowa - za osiągnięcia w dziedzinie upowszechniania i ochrony dóbr kultury[46]
- 2013: Nagroda im. Macieja Płażyńskiego w kategorii dziennikarz krajowy publikujący na tematy polonijne[47]
- 2015: tytuł Złoty Człowiek 2014 Warmii i Mazur - w kategorii Nauka i edukacja za projekt “ Gadające dachówki”[48], Duma Naszego Miasta - nagroda przyznana przez ZHP Hufiec im. Janusza Korczaka w Mrągowie[49]
- 3 Certyfikaty Produkt Warmia Mazury dla Instytutu Hortiterapii za najlepszy produkt i usługę dla programów: Ogrody Zdrowia - Hortiterapia, Cykliczne seminaria z zakresu hortiterapii i Zielona Akademia[50]
- 2016: Tytuł Laureatki Złotej Dziesiątki Kobiet Sukcesu Warmii i Mazur[51]
- 2 Certyfikaty Produkt Warmia Mazury dla Instytutu Hortiterapii za najlepszy produkt i usługę dla programów: Mazury dla Diabetyków i Gadające Dachówki[52]
Tytuł Latarnika Polski Cyfrowej oraz Przyjaciela: Zespołu Szkół Szpitalnych w Szczecinie i IP CZD w Warszawie, Szkoły Podstawowej w Krutyni oraz Przedszkola Stokrotka w Mrągowie i Przedszkola im. Skrzata Borodzieja w Poznaniu
Certyfikaty: Akademii PARP dla firm szkoleniowych, Blended Learning, Media społecznościowe w biznesie, Ekologiczny biznes, Akademii Współpracy JST – NGO, Konsultanta Akademii Ekonomii Społecznej WAMA COOP, Animator Klastra - Współpraca sieciowa, Lider Programu Agroturystyka Przyjazna Naturze 2000, Certyfikat: Audytor wewnętrzny Systemu Zarządzania Jakością ISO 9001.
Nominacje: 2015 – Nagroda Marszałka Senatu RP o tytuł Strażnika Dziedzictwa Rzeczypospolitej Polskiej.
Przypisy
- ↑ Zapis rejestracyjny Instytutu Hortiterapii. rzetelnefirmy.com. [dostęp 2015-06-05].
- ↑ Stowarzyszenie Florystów Polskich. floryscipolscy.pl. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ zosiakwiatnatura.bloog.pl. [dostęp 2015-06-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-05)].
- ↑ zosiakwiatnatura2.bloog.pl. [dostęp 2015-06-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-05)].
- ↑ zielonedzieciaki.bloog.pl. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Strona internetowa stowarzyszenia "Zielone Dzieci". [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Zofia Wojciechowska: O dobrym klimacie dla powiatów. radiownet.pl, 2013-01-22. [dostęp 2015-06-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-05)].
- ↑ Projekty kampanii „Szkoły dla przyrody”. pracownia.org.pl, 2009-09-15. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Zofia Wojciechowska: Mazurski Park NARODOWY. radiownet.pl, 2009-09-02. [dostęp 2015-06-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-05)].
- ↑ Zofia Wojciechowska: Współpraca nad projektem Mazury Baltic Landscape. hortiterapia.blogspot.com, 2013-10-27. [dostęp 2015-06-23].
- ↑ XII Festiwal Róż w Ogrodzie Botanicznym UW [program]. mmwarszawa.pl, 2014-07-12. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ 25. Festiwal Kwiatów i Sztuki w zamku Książ: Warsztaty florystyczne z Zofią Wojciechowską. walbrzych.naszemiasto.pl, 2013-05-02. [dostęp 2015-06-05].
- ↑ Zofia Wojciechowska: Floryści dla WOŚP. radiownet.pl, 2011-01-08. [dostęp 2015-06-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-05)].
- ↑ Zofia Wojciechowska: Hortiterapia dla Japonii. Zielony Wolontariat dla ofiar tsunami 2011. 2014-03-10. s. youtube.com. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Instytut Hortiterapii w it.mragowo.pl. it.mragowo.pl. [dostęp 2015-06-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-18)].
- ↑ Hortifestiwal - czyli pamiętajmy o ogrodach. mojemazury.pl, 2014-09-18. [dostęp 2015-06-05].
- ↑ Gadające dachówki: O projekcie. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Zofia Wojciechowska: Produkt Warmia i Mazury. kultura.wm.pl, 2015-04-01. [dostęp 2015-06-05].
- ↑ Mazury dla diabetyków – Ogrody Zdrowia. diabetyk.pl, 2014-09-24. [dostęp 2015-06-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-04-05)].
- ↑ Strona wydawnictwa Zielony Promień. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Stanisław Czachorowski: Żywe obrazy na ścianie czyli innowacyjne ogrody w Olsztynie. olsztynska24.pl, 2015-06-20. [dostęp 2015-06-20].
- ↑ Hortiterapia - Być dla innych - zielony wolontariat. 2014-04-05. [dostęp 2015-06-05].
- ↑ Zielone Archiwum Mówionej Historii na liście społecznych archiwów. radiownet.pl, 2013-02-12. [dostęp 2015-06-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-05)].
- ↑ Ogród Pana Helwinga - hortiterapia zielone pasje. 2014-05-20. [dostęp 2015-06-05].
- ↑ W Mrągowie leczą ogrodem. mragowo.wm.pl, 2015-07-10. [dostęp 2015-07-11].
- ↑ Zofia Wojciechowska: Rusza projekt Listy z Mazur. wiadomosci24.pl, 2015-07-05. [dostęp 2015-12-28].
- ↑ Artiom Czernyszew: Listy z Mazur na Syberię. rodacynasyberii.pl, 2015-10-13. [dostęp 2015-12-28].
- ↑ Zofia Wojciechowska: Mazury po mazursku. dziedzictwo-kip.blogspot.com, 2015-10-08. [dostęp 2015-12-28].
- ↑ Zofia Wojciechowska: Mazury po mazursku i mazurskie chrzciny. radiownet.pl, 2015-11-28. [dostęp 2015-12-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-13)].
- ↑ Zofia Wojciechowska wśród wykładowców UTW Mrągowo w 2015. utw.mragowo.pl. [dostęp 2015-06-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-18)].
- ↑ Zofia Wojciechowska wśród organizatorów warsztatów CKiT Mrągowo w 2013. ckit.mragowo.pl. [dostęp 2015-06-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-18)].
- ↑ Ogrody wspomagające terapię. uwm.edu.pl, 2013-11-29. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Zofia Wojciechowska w Centrum Badań nad Dziedzictwem Kulturowym i Przyrodniczym. dziedzictwo-kip.blogspot.com. [dostęp 2015-06-05].
- ↑ HORTITERAPIA SEMINARIUM 29.11- 30.11.2013 r. Mrągowo. 2014-01-25. s. youtube.com. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Zofia Wojciechowska: II Horti Festiwal w Mrągowie już 19-20 listopada. mragowo.pl, 2015-11-03. [dostęp 2015-12-28].
- ↑ Zofia Wojciechowska: II Horti Festiwal. polakpotrafi.pl, 2015-11-05. [dostęp 2015-12-28].
- ↑ sitolublin.pl: Instytut Hortiterapii w Mrągowie. SITO, 2015-11-28. [dostęp 2015-12-28].
- ↑ Program Pomost. radiownet.pl. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Olsztyńskie śniadanie na trawie w parku Centralnym!. gazetaolsztynska.pl, 2014-07-18. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Zofia Wojciechowska: I Światowy Kongres Klastrów. kultura.wm.pl, 2015-03-23. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Mazurski Klaster Turystyczny. klaster.mazury.pl. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ w sprawie: powołania Zespołu ds. Rozwoju Ekonomii Społecznej w Powiecie Mrągowskim. bip.warmia.mazury.pl, 2014-03-06. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Fundacja Zielone Płuca Polski: Laureaci Nagrody za rok 2007. fzpp.pl. [dostęp 2015-06-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
- ↑ Zofia Wojciechowska na stronie Fundacji POLCUL. polcul.pl. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Zofia Wojciechowska: "Klimat w głowie" - Praca na konkurs nt. „Mądrze korzystamy z zasobów przyrody”. decathlon.nazwa.pl. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Mrągowo. Nagroda dla Zofii Wojciechowskiej z Radia Wnet. wiadomosci24.pl, 2012-12-21. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Specjalne wyróżnienie dla Zofii Wojciechowskiej. mragowo.pl, 2013-04-02. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Złoty Człowiek i Chochoł - zapraszamy na naszą relację z wielkiej gali!. gazetaolsztynska.pl, 2015-01-18. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Duma Naszego Miasta 2015. mragowo.zhp.pl, 2015-11-05. [dostęp 2015-12-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-07)].
- ↑ W Olsztynie wręczono kolejne 54 certyfikaty „Produkt Warmia Mazury”. ro.com.pl, 2015-05-18. [dostęp 2015-06-04].
- ↑ Zofia Wojciechowska - historyczka, dziennikarka, działaczka społeczna, florystyka, prezes Instytutu Hortiterapii "Zielony Promień". kobietysukcesu.eu. [dostęp 2016-03-09].
- ↑ Mazury dla diabetyków Gadające dachówki wśród Produktów Warmii i Mazur. mragowo.pl, 2016-07-01. [dostęp 2016-08-21].
Linki zewnętrzne
- Instytut Hortiterapii – oficjalny blog. [dostęp 2015-06-05].