Državni udar u Surinamu 1980.
Puč narednika | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Segment Hladnog rata | |||||||
![]() Spomenik puču u Nieuw Amsterdamu | |||||||
| |||||||
Sukobljene strane | |||||||
![]() Podrška: ![]() ![]() ![]() | ![]() Podrška: ![]() ![]() ![]() ![]() | ||||||
Komandanti i vođe | |||||||
![]() ![]() | ![]() |
Državni udar u Surinamu 1980. godine, poznatiji kao Puč narednika (nizozemski: De Sergeantencoup), bio je vojni udar koji se dogodio 25. veljače 1980. godine pod vodstvom skupine od 16 narednika, znanih kao "Šesnaestorka" (nizozemski: Groep van zestien), Surinamskih oružanih snaga na čijem je čelu bio narednik Dési Bouterse. Pučisti su u nasilnom državnom udaru svrgnuli legalno izabranu vladu premijera Hencka Arrona te de facto preuzeli kontrolu nad državom.[1] Na čelo države došao je Nacionalni vojni savjet, a uz kraći prekid, vojska je vladala Surinamom sve do 1991. godine. Period vojne diktature u Surinamu bio je obilježen cijelom serijom represivnih mjera koje su uključivale policijski sat, ograničavanje temeljnih prava i sloboda, zabranu političkih stranaka (od 1985. godine) te pogubljenja političkih oponenata.[2]
Surinam je 1975. godine stekao nezavisnost od Nizozemske,[3] a stečena nezavisnost dovela je do cijelog niza problema u gospodarstvu, što je pak dovelo do nezadovoljstva surinamske populacije.[4] Skupina koja se u ovom periodu posebno istaknula bili su neaktivni vojni časnici koji su se pokušali organizirati u sindikat,[5] žaleći se na niske plaće[5] i korupciju.[3] Tadašnji premijer Henck Arron odbio je pregovarati s njima te je dao uhapsiti vođe te grupe, koji su 26. veljače 1980. godine trebali izaći pred sud,[6] dok su za ožujak bili zakazani izbori.[5] No, dan prije suđenja, 25. veljače 1980. godine, "Šesnaestorka" na čelu s Bouterseom počinje državni udar napadom na vojne kampove u Paramaribu, pri čemu su svi koji su im pružali otpor bil uhapšeni. Najveći otpor pružala je sudinamska policija u glavnoj zgradi, koja je spaljena do temelja u znak odmazde. Nakon što se policija predala, pučisti su preuzeli potpunu kontrolu[7] te su svrgnuli premijera Arrona i optužili ga za korupciju.[8] Predsjednik Johan Ferrier bio je prisiljen na ostavku u kolovozu 1980. godine,[9] čime je i posljednji element legalno izabrane vlasti u Surinamu uklonjen, a Nacionalni vojni savjet preuzeo je svu kontrolu. Institucija predsjednika i dalje je postojala, međutim svi su predsjednici do 1988. godine bili Bouterseove marionete, a sam Bouterse imao je gotovo apsolutne ovlasti kao čelnik Savjeta.[10]
Međutim, iako je vojska uvela strogu diktaturu, otpor je i dalje postojao, što je dovelo do dvije značajne tragedije. Dana 8. prosinca 1982. godine, skupina od 15 surinamskih intelektualaca uhapšena je tokom noći i odvedena u Fort Zeelandiju, gdje se nalazio Bouterseov ured, gdje su ih Bouterseovi ljudi mučili i pogubili. Među petnaest žrtava bio je i nizozemski novinar Frank Wijngaarde, a nemili događaj ostat će zabilježen pod nazivom Decembarska ubojstva.[11] Država će kasnije pokrenuti kazneni postupak protiv nekolicine osumnjičenih, među kojima je i Bouterse, koji je prvostupanjski osuđen na 20 godina zatvora. Druga tragedija dogodila se 1986. godine, nedugo nakon što je Bouterseov bivši tjelohranitelj, Ronnie Brunswijk, pokrenuo građanski rat u Surinamu. Kao čin odmazde, surinamska je vojska počinila masakr u Brunswijkovom rodnom selu, Moiwani, u kojem je ubijeno najmanje 39 osoba.[12][13]
Iako je vojska i dalje imala čvrstu kontrolu, vanjski i unutrašnji pritisci prisilili su Boutersea na kompromis te su, nakon usvajanja Ustava 1987. godine, održani izbori 1988. godine i demokracija je ponovo uvedena u Surinam. Međutim, demokratski je period trajao vrlo kratko jer je Bouterse, nezadovoljan novoizabranom vlasti, već 1990. godine proveo tzv. "Telefonski puč" i ponovo svrgnuo legalno izabranu vlast,[14] s tim da je vojna diktatura ovog puta trajala znatno kraće, do 1991. godine, kada je Surinam formalno vratio demokrtatski sustav.
Reference
- ↑ „The World Factbook”. cia.gov. Pristupljeno 13 August 2015.
- ↑ „BBC News – Timeline: Suriname”. bbc.co.uk. 14 September 2012. Pristupljeno 13 August 2015.
- ↑ 3,0 3,1 „Henck Arron (1936–2000)” (nl). Historiek. December 2008. Pristupljeno 22 June 2020.
- ↑ „Wat zijn de Decembermoorden” (nl). NPO Focus. Pristupljeno 22 June 2020.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 „The Kingdom Of The Netherlands In The Caribbean. Suriname 1954 – 2004: Kroniek van een illusie” (nl). Rozenberg Quarterly. Pristupljeno 22 June 2020.
- ↑ Caribbean Review (1980). „The Year of the Sergeants”. University of Florida. Pristupljeno 22 June 2020.
- ↑ Janssen, Roger (2011) (en). In Search of a Path: An Analysis of the Foreign Policy of Suriname from 1975 to 1991. Leiden: Brill. str. 56. ISBN 978-90-04-25367-4. JSTOR 10.1163/j.ctt1w8h0wm.
- ↑ Gunson, Phil (January 24, 2001). „Obituary Henck Arron”. The Guardian. Pristupljeno February 24, 2020.
- ↑ De Vries, Paul (15 August 1980). „President Afgezet” (nl). Limburgs Dagblad: str. 1.
- ↑ Kruijt, Dirk (2020-12-17) (en), Suriname: The National Army in Politics, Oxford University Press, DOI:10.1093/acrefore/9780190228637.013.1855, ISBN 978-0-19-022863-7, pristupljeno 2023-02-22
- ↑ „The Right to Life and the Right to Personal Integrity”. Report on the Human Rights Situation in Suriname. Inter-American Commission on Human Rights. 5 October 1983. Pristupljeno 22 February 2023.
- ↑ „Suriname apologizes for 1986 massacre – Americas – International Herald Tribune” (en-US). The New York Times. 2006-07-16. ISSN 0362-4331. Pristupljeno 2023-02-22.
- ↑ „Dutch Police arrest man on suspicion of war crimes Surinamese Interior War – News item – Public Prosecution Service” (en-GB). www.prosecutionservice.nl. 2021-10-29. Pristupljeno 2023-02-22.
- ↑ Singh, Chaitram (2008-04-15). „Re-democratization in Guyana and Suriname: Critical Comparisons” (en). European Review of Latin American and Caribbean Studies (84): 71–85. DOI:10.18352/erlacs.9627. ISSN 1879-4750.
Vanjske veze
- The Year of the Sergeants by Caribbean Review (1980)
- Wentzel, Caroline (9 June 2006). The 8-December Murders in Surinam and United States Reactions During the Early 1980s (MA thesis). University of Leiden. Arhivirano iz originala na datum 2023-05-08. Pristupljeno 22 February 2023.
- p
- r
- u
- Hukbalahapova pobuna
- Dekemvriana
- Jaltska konferencija
- Gerilski rat u baltičkim zemljama
- Šumska braća
- Operacija Priboj
- Operacija Jungle
- Okupacija baltičkih država
- Ukleti vojnici
- Operacija Unthinkable
- Potsdamska konferecnija
- Afera Guzenko
- Operacija Masterdom
- Operacija Beleaguer
- Operacija Blacklist Forty
- Iranska kriza 1946.
- Grčki građanski rat
- Incident u Krfskom kanalu
- Turska kriza
- "Govor nade"
- Prvi indokineski rat
- Trumanova doktrina
- Konferencija o azijskim odnosima
- Marshallov plan
- Čehoslovački puč 1948.
- Raskol Tito-Staljin
- Berlinska blokada
- Zapadna izdaja
- Željezna zavjesa
- Istočni blok
- Zapadni blok
- Kineski građanski rat (druga faza)
- Malajski ustanak
- Albanska subverzija
- Babmuška zavjesa
- Korejski rat
- Iranski puč 1953.
- Narodni ustanak u Istočnoj njemačkoj
- Gvatemalski puč 1954.
- Podjela Vijetnama
- Formoška kriza
- Ženevski sastanak (1955.)
- Poznanjski jun
- Mađarska revolucija 1956.
- Sueska kriza
- Sirijska kriza 1957.
- Sputnjikova kriza
- Druga tajvanska kriza
- Kubanska revolucija
- Kuhinjska debata
- Bandunška konferencija
- Brickerov amandman
- Makartizam
- Operacija Gladio
- Irački puč 1958.
- "Mi ćemo vas pokopati"
- Kongoanska kriza
- Kinesko-sovjetski raskol
- U-2 incident iz 1960.
- Invazija u Zaljevu svinja
- Državni udar u Turskoj 1960.
- Sovjetsko-albanski raskol
- Berlinski zid
- Portugalski kolonijalni rat
- Angolski rat za nezavisnost
- Rat za nezavisnost Gvineje-Bisau
- Mozambikanski rat za nezavisnost
- Kubanska raketna kriza
- Kinesko-indijski rat
- Komunistički ustanak u Sarawaku
- Ramadanska revolucija
- Sirijski puč 1963.
- Vijetnamski rat
- Državni udar u Brazilu 1964.
- Američka okupacija Dominikanske Republike
- Južnoafrički granični rat
- Tranzicija prema Novom poretku
- Domino teorija
- Bankoška deklaracija
- Laoški građanski rat
- Sirijski puč 1966.
- Argentinska revolucija
- Sukon u korejskoj demilitariziranoj zoni
- Diktatura pukovnika
- Indicent s brodom USS Pueblo
- Šestodnevni rat
- Rat iscrpljivanja
- Kulturna revolucija
- Praško proljeće
- Komunistički ustanak u Maleziji
- Invazija Čehoslovačke
- Revolucija 17. jula
- Gulaš komunizam
- Kinesko-sovjetski granični sukob
- Fudbalski rat
- PKP-BHB-PDPP pobuna
- Korektivni potez
- Detant
- Sporazum o neširenju nuklearnog oružja
- Crni rujan u Jordanu
- Korektivni pokret (Sirija)
- Kambodžanski građanski rat
- Realpolitik
- Ping-pong diplomacija
- Turski vojni memorandum 1971.
- Korektivna revolucija (Egipat)
- Berlinski dogovor
- Bangladeški oslobodilački rat
- Nixonov posjet Kini 1972.
- Granični sukob između Južnog i Sjevernog Jemena
- Čileanski puč 1973.
- Jomkipurski rat
- Revolucija karanfila
- Pregovori o ograničenju strateškog naoružanja
- Rodezijski građanski rat
- Angolski građanski rat
- Mozambikanski građanski rat
- Ogadenski rat
- Etiopski građanski rat
- Libanonski građanski rat
- Kinesko-albanski raskol
- Kambodžansko-vijetnamski rat
- Kinesko-vijetnamski rat
- Iranska revolucija
- Operacija Cóndor
- Prljavi rat
- Korean Air Lines let 902
- Saur revolucija
- Pokret New Jewel
- Heratski ustanak 1979.
- Sedam dana do rijeke Rajne
- Borba protiv političke zlouporabe psihijatrije u Sovjetskom Savezu
- Sovjetsko-afganistanski rat
- Bojkot Olimpijada 1980. i 1984.
- Državni udar u Turskoj 1980.
- Invazija Grenade
- Incident u Crnom moru 1986.
- Incident s progonom u Crnom moru 1988.
- Solidarnost
- Sovjetska reakcija
- Kontraši
- Srednjoamerička kriza
- RYAN
- Korean Air Lines let 007
- Able Archer 83
- Ratovi zvijezda
- Žuta revolucija
- Rat za Nagorno-Karabah
- Protesti na trgu Tiananmen
- Pad Berlinskog zida
- Jesen naroda
- Glasnost
- Perestrojka
- Mongolska revolucija 1990.
- Unifikacija Jemena
- Pad komunizma u Albaniji
- Raspad Jugoslavije
- Raspad Sovjetskog Saveza
- Raspad Čehoslovačke
- Abhazija
- Kina
- Koreja
- Nagorno-Karabah
- Južna Osetija
- Transnistrija
- Kinesko-indijski granični spor
- Spor oko Sjevernog Bornea
- Trumanova doktrina
- Marshallov plan
- Zadržavanje
- Eisenhowerova doktrina
- Domino teorija
- Hallsteinova doktrina
- Kennedyjeva doktrina
- Mirna koegzistencija
- Ostpolitik
- Johnsonova doktrina
- Brežnjevljeva doktrina
- Nixonova doktrina
- Ulbrichtova doktrina
- Carterova doktrina
- Reaganova doktrina
- Rollback
- Suverenitet Portorika tokom Hladnog rata
- Kapitalizam
- Čikaška škola
- Kejnzijanizam
- Monetarizam
- Neoklasična ekonomija
- Reaganomija
- Ekonomija ponude
- Thatcherizam
- Komunizam
- Marksizam-lenjinizam
- Kastroizam
- Eurokomunizam
- Guevarizam
- Hoxhaizam
- Juche
- Maoizam
- Naxalizam
- Staljinizam
- Titoizam
- Aktivne mjere
- Izvestia
- Pravda
- Križarski pohod za slobodu
- Makartizam
- Radio Slobodna Europa/Radio Sloboda
- "Crvena panika"
- TASS
- Glas Amerike
- Glas Rusije
- Utrka u naoružanju
- Utrka u nuklearnom naoružanju
- Svemirska utrka
- Brinkmanship
- Odnosi NATO-a i Rusije
- Sovjetska špijunaža u Sjedinjenim Državama
- Ruska špijunaža u Sjedinjenim Državama
- Američka špijunaža u Sovjetskom Savezu
- Američka špijunaža u Rusiji
- Odnosi Sjedinjenih Država i Sovjetskog Saveza
- Američko-sovjetski susreti
- Hladni rat II
- Kategorija
- Kronologija
- Spisak sukoba