Çupikçe
Çupikçe | |
---|---|
Cugtun | |
Ana dili olanlar | Amerika Birleşik Devletleri (Chevak, Alaska) |
Dil ailesi | Varsayılan
|
Yazı sistemi | Latin |
Dil kodları | |
ISO 639-3 | – |
Çupikçe ya da Chevak Çupikçesi (kendilerince Cugtun ; İngilizce Cup'ik ya da Hooper Bay–Chevak Cup’ik), Alaska'da, Chevak ile Hooper Bay yöresinde Çupiklerin konuştuğu Yupik dilleri kolundan bir Eskimo dili olan Yupikçenin bir lehçesi. Nunivak Çupikçesi gibi bu da Yupikçenin y sesine karşılık ç (yazıda: c harfi) sesini kullanmasıyla belirginleşir.
Eskimo dilleri içindeki yeri
- Eskimo - Aleut dilleri
- Aleut dilleri
- Eskimo dilleri
- Yupik dilleri
- Sirenik Yupikçesi
- Öz Yupik dilleri
- Sibirya Yupikçesi
- Naukan Yupikçesi
- Alaska Yupikçesi
- Unaliq-Pastuliq Yupikçesi : Norton Sound yöresinde
- Yupikçe : Yukon ve Kuskokwin yörelerinde
- Egegik Yupikçesi : Bristol Koyu yöresinde
- Çupikçe : Hooper Bay ve Chevak yörelerinde
- Nunivak Çupikçesi
- Supikçe
- İnuit dilleri
- Yupik dilleri
Eğitim ve Öğrenim
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Chevak.jpg/250px-Chevak.jpg)
Dünyada yalnızca tek bir okulda, Kashunamiut Okul Bölgesine (Kashunamiut School District) bağlı olan Chevak'taki okulda Alaska Yerli Dil Merkezi ile koordineli biçimde ikidilli eğitim çerçevesinde Çupikçe öğretilmektedir. Esas olarak Chevak kasabasında Çupikçe, İngilizce ve her ikisinin karışımı olan karma dil konuşulur.
1950 öncesi eğitim Qaygiq denen Eskimo köy odasında ve kendi evlerinde yapılırdı[1]
Tükenme tehlikesi
50-100 kadar kişinin konuştuğu Çupikçe, Yupikçenin farklı bir lehçesidir ve tükenme tehlikesiyle karşı karşıyadır.
Karşılaştırma
Yukon-Kuskokwim Yupikçesi ile Chevak Çupikçesinin karşılaştırması:
Yukon-Kuskokwim Yupikçesi (Yugtun) | Chevak Çupikçesi (Cugtun) | anlamı |
elicaraq (Y) / elitnauraq (K) | elicaraq skuularaq (Çupikçe-İngilizce karma dil) | öğrenci |
elicarista (Y) / elitnaurista (K) | elicarta skuularta (Çupikçe-İngilizce karma dil) | öğretmen |
yugnikek’ngaq | aiparnatugaq | arkadaş |
yuilquq | cuilquq | tundra, ıssız topraklar |
nuussiq | caviggaq | bıçak (düz) |
uluaq | kegginalek | ulu bıçağı |
canek | evek | çim yaprağı |
ellalluk | ivyuk | yağmur |
Fonoloji
Çupik alfabesinde 18 harf bulunur: a c e g i k l m n p q r s t u v w y.[2]
İngilizcede kullanılan bazı harfler Çupikçede kullanılmaz: b d f h j o x z.
Ünlüler:
- Kısa ünlüler: a i u e
- Uzun ünlüler: aa ii uu
- Diftonglar: ai ui au iu ua ia
Ünsüzler:
- Stops: p t c k q
- Voiced fricatives: v l y g r w
- Voiceless fricatives: vv ll ss gg rr ww
- Voiced nasals: m [m] n [n] ng [ŋ]
- Voiceless nasals: m [m̥] n [n̥] ng [ŋ̊]
Alıntılar
Rus Alaskası döneminde (1733 - 1867) Ruslarla ve Rusçayla karşılaşan Yupiklerin dillerinde Rusça alıntılar günümüzde de canlılığını sürdürür:
- caarralaq (< Rus. сахар) 'şeker'
- caayuq (< Rus. чай) 'çay'
- caanik (< Rus. чайник) 'çaydanlık, çaynik'
- cap’akiq (< Rus. сапоги) 'ayakkabı'
- cass’aq (< Rus. часы) 'saat'
- culunaq (?< Rus. солонина 'salted meat') 'tuzlama balık'
- kalantaassaq (< Rus. карандаш) 'kalem'
- kalmaaniq (< Rus. карман) 'cep'
- kelipaq (< Rus. хлеб) 'ekmek'
- luussitaq (< Rus. лошадь) 'at'
- mass’laq (< Rus. масло) 'tereyağ, margarin'
- missuulleq (< Rus. мешок) 'çuval'
- muluk’uuq (< Rus. молоко) 'süt'
- mult’uuq (< Rus. молоток) 'çekiç'
- pal’tuuk (< Rus. пальто) 'palto'
- pelatekaq (< Rus. палатка) 'çadır'
- putuskaq (< Rus. подушка) 'yastık'
- spickaq : (< Rus. спичка) 'kibrit'
- tiititsaaq / tiissitsaaq (< Rus. тысяча) 'bin; bin dolar'
- yaassiik : (< Rus. ящик) 'kutu'
Kaynakça
Dış bağlantılar
- Alaskool: Chevak Cup’ik Glossary6 Nisan 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Alaskool: Guidebook for Integrating Cup'ik Culture and Curriculum5 Ağustos 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Kashunamiut School District25 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- On the Facebook: Cup'ik Word Of The Day - Chevak by Rebecca Nayamin (Kashunamiut School Cup’ik Language Teacher)