İmralı Cezaevi
İmralı Cezaevi ya da resmi adıyla İmralı F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı C.İ.K (Ceza İnfaz Kurumu), Türkiye'nin Marmara Denizi'ndeki İmralı Adası'nda bulunan yüksek güvenlikli bir cezaevidir. Burada Kürdistan İşçi Partisi'nden (PKK) tutuklular ve Türkiye Komünist Partisi/Marksist-Leninist'ten (TKP/ML) bir tutuklu bulunuyor.[1] Cezaevi tesisi ordu tarafından korunuyor ve aynı zamanda uzaydan alınan uydu görüntüleri üzerinden de izleniyor.[2]
Konum
Cezaevi, İstanbul'un güneyinde, Marmara Denizi'ndeki İmralı Adası'nda yer alıyor. Adaya, Marmara Denizi'nin güney kıyısındaki Mudanya'dan tekneyle ulaşılabilir.[3]
Tarih
Adada bir tarım kolonisi kurma fikri 1933'ten beri vardı.[4] 1935'e gelindiğinde Cumhuriyet Gazetesi'nde yarı açık cezaevinin kurulması tartışıldı.[4] Ocak 1936'da hapishane tesisinin yatakhanelerini inşa etmekle görevlendirilen ilk elli mahkûm adaya ayak bastı.[4] Bu mahkûmlar daha sonra balıkçılık ve tarımla uğraşmak üzere görevlendirildiler.[4] Sonraki yıllarda cezaevinin nüfusu önemli ölçüde arttı ve 1937'de dört yüze, 1941'de dokuz yüze ulaştı.[4] 1947 yılına kadar beş bine yakın kişi cezaevi tesisinde mahkûm oldu ve bunların 443'ü disiplin cezaları nedeniyle başka cezaevlerine gönderildi.[5] Hapishane örnek bir hapishane olarak tanındı [5] ve mahkûmların tarım ve madenlerde çalıştırıldığı diğer hapishanelerin kurulmasına ilham kaynağı oldu.[4] 1953 yılına kadar birçok Adalet Bakanı adayı ziyaret etmiş ve yüzlerce hukuk öğrencisi araştırma yapmak üzere adayı ziyaret etmiştir.[5]
1960 yılındaki askeri darbenin ardından eski Başbakan Adnan Menderes adaya hapsedildi.[6] Yassıada'daki Yassıada duruşmalarında verilen idam cezalarının ardından 15 Eylül 1961'de eski Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve eski Maliye Bakanı Hasan Polatkan idam edildi, Menderes ise iki gün sonra asıldı.[7] Şubat 1999'dan sonra Kürdistan İşçi Partisi (PKK) lideri Abdullah Öcalan yakalanmış, ada boşaltılarak askeri bölgeye dönüştürülmüştür.[8] Kasım 2009'da, Öcalan ve Türkiye'den gelen diğer beş mahkûmun nakledildiği yeni bir gözaltı tesisi açıldı.[9]
Gözaltı koşulları
1999 yılına kadar cezaevindeki mahkûmlar sabun üretiyordu ve bazıları hayvan çobanlığı yapıyordu.[10] Abdullah Öcalan'ın Şubat 1999'da yakalanmasının ardından, güvenlik personeli ve Öcalan'a yer açmak için hayvanlar ve hapishane halkı Türkiye ana karasına nakledildi.[10] 1999 ile 2009 yılları arasında tek mahkûm oydu. Kasım 2009'da kendisine beş mahkûm daha katıldı.[2] 1999'dan bu yana gözaltı koşulları İşkenceyi Önleme Komitesi (CPT) tarafından birçok kez kontrol edildi.[11] Mahkûmlar adadaki sağlık tesislerine erişim hakkına sahiptir ve haftada altı saat birbirleriyle etkileşime girebilmektedirler.[12][13]
Hapishane firarları
1937 ile 1945 yılları arasında ada hapishanesinden on dokuz kez kaçma girişiminde bulunulduğu bildirildi.[5] Bunlardan on altı kaçak yakalandı ve üçü öldü.[5] Türkiye'den esrar kaçakçılığı yaptığı gerekçesiyle hapsedilen Billy Hayes, 1975 yılında adadan kaçtı.[14] 1997 yılında adada hapsedilen çok sayıda Çeçen de kaçmayı başardı.[10]
Popüler kültürde
- Türk oyun yazarı Vedat Nedim Tör, 1940'lı yıllarda mahkûmların yaşadığı iyi gözaltı koşullarından esinlenerek İmralı'da Erkekler adlı oyunu yazdı.[5]
- Hayes'in aynı adlı kitabından uyarlanan, Alan Parker'ın yönettiği Geceyarısı Ekspresi filminde Billy Hayes'in İmralı'da kalması ve hapishaneden kaçışı anlatılıyor.[14]
- Yılmaz Güney'in Yol filminde mahkûmlar ev ziyaretine hazırlanırken görülüyor.[8][15]
Önemli mahkumlar
- Adnan Menderes, Türkiye Başbakanı [7]
- Celâl Bayar, Türkiye Cumhurbaşkanı [16]
- Yılmaz Güney, Kürt film yönetmeni [17]
- Billy Hayes, Geceyarısı Ekspresi'nin yazarı [14]
- Abdullah Öcalan, PKK lideri
Kaynakça
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/30px-Commons-logo.svg.png)
- ^ "Öcalan'ın İmralı'dan gönderilmesini istediği 5 mahkûmun isimleri". T24. 5 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2020.
- ^ a b "PKK leader Ocalan gets company in prison". United Press International (İngilizce). 17 Kasım 2009. 9 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2021.
- ^ "Ocalan Affecting Turkish Town". AP NEWS. 9 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2021.
- ^ a b c d e f Sipahi, Ali (2016). "Convict Labor in Turkey, 1936-1953: A Capitalist Corporation in the State?". International Labor and Working-Class History (90): 246. ISSN 0147-5479. 23 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mayıs 2024.
- ^ a b c d e f Sipahi, Ali (2016), p.248
- ^ "May 27: A dark military coup in Turkey". May 27: A dark military coup in Turkey (İngilizce). 27 Mayıs 2020. 9 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Haziran 2021.
- ^ a b "Turkey's first coup still a raw nerve". BBC News (İngilizce). 28 Mayıs 2010. 9 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2021.
- ^ a b Morris, Chris (20 Şubat 1999). "Turkey makes sure its prison island is deserted for a new Kurdish inmate" (İngilizce). 23 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Haziran 2021.
- ^ "Report to the Turkish Government". Council of Europe. 9 Temmuz 2010. 11 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2021.
- ^ a b c King, Laura (1 Mart 1999). "Ocalan Affecting Turkish Town". Associated Press. 9 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2021.
- ^ "Report to the Turkish Government". Council of Europe. 20 Mart 2018. s. 3. 23 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mayıs 2024.
- ^ "Report to the Turkish Government". Council of Europe, p. 5
- ^ "Report to the Turkish Government". Council of Europe. p.4
- ^ a b c Romero, Frances (26 Nisan 2011). "Top 10 Prison Escapes – TIME". Time (İngilizce). ISSN 0040-781X. 9 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2021.
- ^ Schultz, Deanne (2007). Filmography of World History (İngilizce). Greenwood Publishing Group. s. 177. ISBN 978-0-313-32681-3.
- ^ Hudgins, Graven (18 Eylül 1960). "Turks hang ex-Premier Menderes". The Atlanta Constitution. s. 3.
- ^ Silverman, Reuben (6 Eylül 2014). "The Realm of the Ugly King". Jadaliyya – جدلية (İngilizce). 9 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2021.
![]() | Siyaset ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |