Aleksandryt
![]() | |||
Właściwości chemiczne i fizyczne | |||
Skład chemiczny | Al2BeO4 | ||
---|---|---|---|
Twardość w skali Mohsa | 8,5 | ||
Przełam | muszlowy | ||
Łupliwość | wyraźna | ||
Gęstość minerału | 3,64-3,77 g/cm³ | ||
Właściwości optyczne | |||
Barwa | zielony, niebieskozielony, fioletowy, czerwony, purpurowy | ||
Rysa | biała | ||
Połysk | szklisty | ||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Chrysoberyl_cut.jpg/220px-Chrysoberyl_cut.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Alexandrite_structure.png/220px-Alexandrite_structure.png)
Aleksandryt – minerał, kamień szlachetny, rzadka, przezroczysta odmiana chryzoberylu[1]. W zależności od oświetlenia zmienia barwę: w świetle dziennym jest zielony, w sztucznym oświetleniu – czerwony (zjawisko fluorescencji spowodowane obecnością metali chromu[1] i żelaza w kryształach aleksandrytu). Nazwany na cześć przyszłego cara Aleksandra II[2] w 1842. Został odkryty przypadkowo, w dolinie rzeki Tokowaja, w pobliżu Jekaterynburga na Uralu, podczas poszukiwania szmaragdów.
Występowanie
Występuje w skałach metamorficznych i pegmatytach. Może występować w złożach okruchowych. Najcenniejsze aleksandryty pochodzą ze złóż:
- Na Uralu (Rosja), gdzie odkryto je w latach trzydziestych XIX wieku (1834). Złoża na Uralu są obecnie prawie całkowicie wyeksploatowane. Tu znaleziono najpiękniejszą i największą grupę kryształów aleksandrytu – druzę składającą się z 22 kryształów o masie 5 kg.
- Na Sri Lance – Latpandura. Tu znaleziono największy, pojedynczy kryształ, po przecięciu i oszlifowaniu zachował masę 66 karatów, przechowywany jest w Smithsonian Institution w Waszyngtonie).
- W Brazylii – Minas Gerais, Bahia.
- W Birmie – Mogok.
- Na Madagaskarze – Tsarasatro, Ambatosoratra.
- Na Tasmanii.
- W USA.
Zastosowanie
- kamień jubilerski (łatwo pęka podczas cięcia i polerowania)
- kamień kolekcjonerski
Dzięki zastosowaniu nowoczesnych technologii udało się wyprodukować syntetyczny aleksandryt, który jest wykorzystywany:
- w laserach
- do produkcji iluminatorów w statkach kosmicznych oraz sztucznych satelitach
W przestrzeni kosmicznej nie ma ochrony przed szkodliwym promieniowaniem ultrafioletowym i innymi promieniowaniami kosmicznymi. Aleksandryt ma zdolności do odfiltrowywania różnych części widma światła. To właśnie ta właściwość wywołuje zmiany jego barwy.
Przypisy
- ↑ a b Podręczny słownik chemiczny, RomualdR. Hassa (red.), JanuszJ. Mrzigod (red.), JanuszJ. Nowakowski (red.), Katowice: Videograf II, 2004, s. 21, ISBN 83-7183-240-0 .
- ↑ Bania i inni, Sztuka świata. T. 17, Słownik terminów : A -K, Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 21, ISBN 978-83-213-4726-4 .
Bibliografia
- Kazimierz Maślankiewicz: Kamienie szlachetne. Wyd. 3 popr. i uzup. Warszawa: Wydawnictwo Geologiczne, 1982.
- Michał Sachanbiński: Vademecum zbieracza kamieni szlachetnych i ozdobnych. Warszawa: Wydawnictwo Geologiczne, 1984. ISBN 83-220-0199-1.
- NKC: ph237386
- Britannica: topic/alexandrite
- БРЭ: 1811138
- SNL: alexandritt
- Catalana: 0076598
- identyfikator minerału w Mindat: 11819, 109