Józef Dowbor-Muśnicki
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 25 października 1867 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 26 października 1937 | ||
Przebieg służby | |||
Lata służby | 1884–1920 | ||
Siły zbrojne |
| ||
Formacja |
| ||
Jednostki | 123 Dywizja Piechoty | ||
Stanowiska | dowódca dywizji, korpusu i frontu | ||
Główne wojny i bitwy | wojna rosyjsko-japońska, | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Dowbor_Musnicki.jpg/300px-Dowbor_Musnicki.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Dowbor.jpg/185px-Dowbor.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Dowb%C3%B3r_Pi%C5%82sudski_Wielkopolska_1919.jpg/260px-Dowb%C3%B3r_Pi%C5%82sudski_Wielkopolska_1919.jpg)
Józef Dowbor-Muśnicki[a] (ur. 25 października 1867 w Garbowie, zm. 26 października 1937 w Batorowie) – polski wojskowy, generał porucznik Armii Imperium Rosyjskiego i generał broni Wojska Polskiego. W latach 1917–1918 był dowódcą I Korpusu Polskiego w Rosji, w latach 1918–1919 naczelnym dowódcą Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim.
Życiorys
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/POL_COA_Przyjaciel.svg/125px-POL_COA_Przyjaciel.svg.png)
Urodził się 25 października 1867 w majątku Garbów koło Sandomierza w rodzinie Romana Muśnickiego, który był właścicielem Garbowa, pochodzącego z litewskiego rodu Dowborów (Daubor) osiadłego od XVII w. w Sandomierskiem, herbu Przyjaciel oraz Antoniny z Wierzbickich. Był młodszym bratem Konstantego, także generała lejtnanta.
Początki służby
Do 10 roku życia uczył się w domu pod kierunkiem guwernantki, a następnie nauczyciela ludowego ze wsi Góry Wysokie. Naukę kontynuował w gimnazjum w Radomiu. Po skończeniu 4 klas gimnazjum klasycznego został przyjęty do Korpusu Kadetów im. Mikołaja I w Petersburgu. W roku 1886 skończył korpus z drugą lokatą i stopniem podoficerskim. Kolejnym etapem edukacji była Konstantynowska Szkoła Wojskowa w Petersburgu. Po ukończeniu w 1888 szkoły piechoty w stopniu podporucznika rozpoczął służbę w 140 Zarajskim Pułku Piechoty w Kostromie. Wobec niedopuszczania katolików do wyższych stopni oficerskich w Armii Imperium Rosyjskiego i do wyższych studiów wojskowych, dla kontynuowania kariery wojskowej dokonał w 1890 konwersji na kalwinizm[3]. W 1891 awansował na porucznika. Od 1896 służył w 11 Pułku Grenadierów w Jarosławiu, gdzie spędził 3 lata. W 1899 po zdaniu egzaminów rozpoczął kształcenie w Mikołajewskiej Akademii Sztabu Generalnego w Petersburgu, którą ukończył w 1902. W trakcie studiów dwukrotnie awansował. W 1900 roku został sztabskapitanem, a w roku 1901 – kapitanem. W kolejnych latach odbył staż dla oficerów Sztabu Generalnego w sztabie Moskiewskiego Okręgu Wojskowego, a następnie w 2 Pułku Grenadierów. W latach 1904–1905 był uczestnikiem wojny rosyjsko-japońskiej. Pełnił funkcję oficera do zleceń w I Syberyjskim Korpusie. Po wojnie został szefem sztabu Korpusu Wojsk Nadgranicznych (Zaamurski Okręg Wojskowy) w Harbinie. W 1906 został przeniesiony do Irkucka do powstającego Irkuckiego Okręgu Wojskowego. W 1908 został skierowany do sztabu X Korpusu w Charkowie, a następnie w 1910 został szefem sztabu 11 Dywizji Piechoty. Dwa lata później objął to samo stanowisko w 7 Dywizji Piechoty z Woroneża.
I wojna światowa
W momencie wybuchu wojny, w 1914, został awansowany do stopnia pułkownika i zajmował stanowisko szefa sztabu 7 Dywizji Piechoty. Brał udział w bitwie przasnyskiej dowodząc 14 Pułkiem Strzelców Syberyjskich (dowódca pułku od 7(29?).11.1914 – 11.09.1915), podczas przeprawy przez Orzyc we wsi Stary Podoś został ciężko ranny i wyjechał na leczenie do Moskwy[4]. Za postawę podczas bitwy został przez Anglików odznaczony Orderem Łaźni[5]. Walczył na froncie austriackim, w 1916 dowódca 123 i 38 Dywizji Piechoty, w okresie kwiecień-lipiec 1917 dowódca XXXVIII Korpusu Armijnego. Brał udział w bitwach pod Jarosławiem, Warszawą i Łodzią. W 1917 otrzymał awans na generała lejtnanta. Po rewolucji lutowej i obaleniu caratu oddał się do dyspozycji utworzonego w czerwcu 1917 w Piotrogrodzie Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego (Naczpolu), który mianował go w ostatnich dniach lipca 1917 dowódcą I Korpusu Polskiego w Rosji.
Po przewrocie bolszewickim (rewolucji październikowej) Dowbor-Muśnicki ogłosił neutralność Korpusu wobec walk wewnętrznych w Rosji. Jednak kiedy I Korpus został zaatakowany przez oddziały Gwardii Czerwonej na początku lutego 1918 przystąpił do walki, odniósł kilka zwycięstw, z których najważniejsze to zdobycie Bobrujska i osadzenie się w jego twierdzy. Jak twierdził działacz PPS - Mieczysław Niedziałkowski, oddziały Dowbora brały udział w pacyfikacji wsi białoruskich. "(...) potrafił w ciągu kilku tygodni swoich rządów w Bobrujsku popchnąć Białorusinów w objęcia Rosji na całe dzisiątki lat" - pisał Niedziałkowski[6].
Po pokoju brzeskim wojska niemieckie okupowały zachodnie gubernie państwa rosyjskiego, otaczając zajęty przez Polaków Bobrujsk i żądając kapitulacji i rozbrojenia oddziałów polskich. W nocy z 21/22 maja 1918 Dowbor nie podjął propozycji walki przeciwko Niemcom przedstawionej przez Leopolda Lisa-Kulę oraz Przemysława Barthela de Weydenthal. Aresztowany przez nich na jedną noc w czasie nieudanej próby przejęcia władzy nad korpusem przez środowisko POW, zwolniony nad ranem. Organizatorom nieudanego przewrotu zarzucił „tchórzostwo oraz działania za cudze pieniądze” na rzecz obcych mocarstw – oskarżając o to Lisa-Kulę oraz Barthela de Weydenthal. Mimo dowodów bohaterstwa powyższych (śmierć na polu walki za sprawę polską), nigdy nie oczyścił ich z tego zarzutu.
Dowbor-Muśnicki nie uzyskawszy poparcia od Rady Regencyjnej, do której zwrócił się o pomoc i próbował podporządkować korpus, został zmuszony do złożenia broni. Wraz z innymi rozbrojonymi żołnierzami Korpusu przybył do okupowanego przez państwa centralne Królestwa Polskiego, zamieszkał w Staszowie.
Powstanie wielkopolskie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Mundur_gen._J._Dowb%C3%B3r_-_Mu%C5%9Bnickego.jpg/240px-Mundur_gen._J._Dowb%C3%B3r_-_Mu%C5%9Bnickego.jpg)
W dniu 6 stycznia 1919 otrzymał wezwanie od Naczelnej Rady Ludowej do objęcia dowództwa nad powstaniem wielkopolskim. Muśnicki udał się najpierw do Warszawy, gdzie odbył rozmowę z Józefem Piłsudskim, który potwierdził nominację NRL, a następnie do Poznania, gdzie przybył 8 stycznia. Oficjalnie stanowisko dowódcy przejął od majora Stanisława Taczaka 16 stycznia. Kontynuował on organizację Armii Wielkopolskiej („Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim”) wprowadzając m.in. obowiązkową służbę wojskową i powołując pod broń 11 roczników rekrutów, dzięki czemu udało mu się stworzyć blisko 100-tysięczną armię. Dążył do apolityczności wojska odsuwając od wpływu na decyzje oficerów o radykalnych poglądach oraz likwidując rady żołnierskie. Jako dowódca popierał idee rozszerzenia powstania na Pomorze Gdańskie i ofensywę w kierunku Gdańska, sprzeciwiając się jednocześnie uszczuplaniu Armii Wielkopolskiej poprzez posyłanie oddziałów na wschód. W marcu 1919 został awansowany na generała broni. Następnie przeprowadził proces integracji Armii Wielkopolskiej z resztą WP, pozostając faktycznym jej dowódcą jako dowódca Frontu Wielkopolskiego.
Dwudziestolecie międzywojenne
Po wybuchu wojny polsko-bolszewickiej oddał się do dyspozycji Piłsudskiego, który chciał, aby przejął od gen. Wacława Iwaszkiewicza, jego dawnego podwładnego, dowództwo armii południowej pod Lwowem. Dowbor odmówił, bowiem cenił Iwaszkiewicza. W kwietniu 1920 odmówił przyjęcia stanowiska dowódcy 4 Armii, a w sierpniu tego roku stanowiska dowódcy Frontu Południowego wobec czego w dniu 6 października 1920 przeniesiony został do rezerwy, a z dniem 31 marca 1924 w stan spoczynku[7].
Pełniąc funkcje dowódcze w Poznaniu, urzędował w budynku przy placu Działowym; miał też własne, dwupokojowe mieszkanie przy ul. Mylnej 15. W końcu marca 1920 osiadł w Lusowie, a następnie w Batorowie koło Poznania. Jako zwolennik apolitycznej armii, podczas zamachu majowego opowiedział się przeciw puczowi. Określał siebie jako nacjonalistę i narodowca, nie należącego do partii politycznych[8]. W dwudziestoleciu międzywojennym bywał atakowany w publicystyce, m.in. przez Melchiora Wańkowicza (uczestnika puczu przeciw generałowi) i Wacława Lipińskiego, za domniemane zrusyfikowanie oraz niehonorowe rozwiązanie I Korpusu zamiast podjęcia walki[9]. Z drugiej strony, był chwalony przez swoich zwolenników za uniknięcie bezsensownego rozlewu krwi i zachowanie potencjału ludzkiego Korpusu do dalszych walk, już w obronie niepodległej Polski[10]. Sam w publicystyce bronił swoich decyzji i podkreślał znaczną nierównowagę w przypisywaniu zasług w odrodzeniu Wojska Polskiego, na rzecz środowiska legionów Piłsudskiego[11]. Opublikował również książkę „Moje wspomnienia”[9], w której atakował przeciwników. Po przewrocie majowym działał w środowisku części weteranów I Korpusu, określających się jako „dowborczycy”, skupionych wokół miesięcznika „Placówka. Ilustracja Polska. Miesięcznik myśli i czynowi Dowborczyków poświęcony”, i otaczających byłego dowódcę czcią, jako swoista opozycja dla państwowego „kultu” Józefa Piłsudskiego[12].
Zmarł na serce 26 października 1937 w Batorowie[13][14]. Został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu w Lusowie, gdzie znajduje się też jego pomnik, odsłonięty w 2015.
Rodzina
Miał czworo dzieci: Giedymina, Olgierda, Janinę i Agnieszkę.
Siostrzeńcem gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego był płk Władysław Bzowski, a mężem siostrzenicy, Teresy Janoty Bzowskiej, został płk Jan Władysław Rozwadowski[15][16].
Upamiętnienie
Od 20 marca 1996 roku generał broni Józef Dowbor-Muśnicki jest patronem 17 Wielkopolskiej Brygady Zmechanizowanej w Międzyrzeczu. Jego imię noszą ulice w Poznaniu, Bydgoszczy, Gorzowie Wielkopolskim, Lesznie oraz w Łodzi. W 2019 r. Poczta Polska wydała w nakładzie 125 tys. sztuk należący do serii „Pierwsze dni niepodległości” i zaprojektowany przez Andrzeja Gosika znaczek pocztowy o nominale 3,30 zł upamiętniający Józefa Dowbora-Muśnickiego[17].
Twórczość
- Krótki szkic do historji I-go Polskiego Korpusu. T. 1. Warszawa: Polskie Stowarzyszenie Wydawnicze „Placówka”, 1919.
- Krótki szkic do historji I-go Polskiego Korpusu. T. 2. Warszawa: Polskie Stowarzyszenie Wydawnicze „Placówka”, 1919.
- Krótki szkic do historji I-go Polskiego Korpusu. T. 3. Warszawa: Polskie Stowarzyszenie Wydawnicze „Placówka”, 1919.
Ordery, odznaczenia i wyróżnienia
- Order Orła Białego (pośmiertnie, 27 grudnia 2018, w 100-lecie wybuchu powstania wielkopolskiego)[18]
- Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 18 grudnia 1998)[19]
- Odznaka Pamiątkowa I Korpusu Polskiego w Rosji
- Order św. Anny z Mieczami I klasy (21 grudnia 1916, Imperium Rosyjskie)
- Order św. Stanisława z Mieczami I klasy (13 stycznia 1916, Imperium Rosyjskie)
- Szabla św. Jerzego (9 marca 1915, Imperium Rosyjskie)
- Order Wojenny św. Jerzego IV klasy (3 lutego 1915, Imperium Rosyjskie)
- Miecze do Orderu św. Włodzimierza III klasy (styczeń 1915, Imperium Rosyjskie)
- Order św. Włodzimierza III klasy (18 sierpnia 1913, Imperium Rosyjskie)
- Order św. Anny z Mieczami II klasy (1906, Imperium Rosyjskie)
- Order św. Włodzimierza z Mieczami i Kokardą IV klasy (1906, Imperium Rosyjskie)
- Order św. Anny z Mieczami i Kokardą III klasy (1905, Imperium Rosyjskie)
- Order św. Stanisława z Mieczami II klasy (13 maja 1905, Imperium Rosyjskie)
- Order św. Stanisława z Mieczami i Kokardą III klasy (13 maja 1905, Imperium Rosyjskie)
- Order św. Anny IV klasy (13 maja 1905, Imperium Rosyjskie)
- Order Łaźni (Wielka Brytania)
- Order Korony Włoch III klasy (Włochy)
- Krzyż Wolności II klasy (Estonia)
- Order Pogromcy Niedźwiedzia II klasy (Łotwa)
- Order Podwójnego Smoka 3. stopnia III klasy (Chiny)
- Medal Zwycięstwa („Médaille Interalliée”)[20]
- Honorowy Obywatel Miasta Sandomierza (1918)[21].
Gen. Dowbor-Muśnicki nie otrzymał za życia ani jednego polskiego odznaczenia państwowego.
W literaturze
Gen. Dowbor-Muśnicki występuje jako jedna z postaci w powieści Nadberezyńcy Floriana Czarnyszewicza.
Uwagi
Przypisy
- ↑ Piotr Bauer: Generał Józef Dowbor-Muśnicki 1867-1937. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1988, s. 265. ISBN 83-210-0798-8.
- ↑ Powstanie Wielkopolskie – przywódcy powstania. poznan.pl. [dostęp 2009-03-17].
- ↑ A co najmniej podawał w dokumentach wyznanie protestanckie. Mariusz Kulik, Bracia Dowbor-Muśniccy – Polacy na służbie rosyjskiej, Niepodległość i Pamięć 23/4 (56), s.53-57 wersja elektroniczna
- ↑ Powstanie Wielkopolskie. HISTORIA – DOWÓDCY POWSTANIA
- ↑ Generał broni Józef DOWBOR – MUŚNICKI. [dostęp 2016-01-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-26)].
- ↑ Andrzej Friszke „Państwo czy rewolucja. Polsce komuniści a odbudowanie państwa polskiego 1892 – 1920“ Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2020, ISBN 978-83-66586-19-2, str. 447
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 94 z 14.09.1924 r.
- ↑ Józef Dowbor-Muśnicki „Moje wspomnienia” s.138, za T. Kurcyusz. Wychowanie polityczne oficera. „Placówka. Ilustracja Polska. Miesięcznik myśli i czynowi Dowborczyków poświęcony”. Nr 1/1937. XXII, s. 9, marzec 1937. Warszawa.
- ↑ a b Np. M. Szelągowski. „Łamanie praw moralnych”. „Placówka. Ilustracja Polska. Miesięcznik myśli i czynowi Dowborczyków poświęcony”. Nr 6/1936. XXI, s. 107-111, czerwiec 1936. Warszawa.
- ↑ „W oficerze Ojczyźnie Generał Dowbor - Muśnicki złożył swą sławę, ale dał Polsce dzielnych wojowników” (Radosław Dzierżykraj-Stokalski. Na marginesie książek. „Placówka. Ilustracja Polska. Miesięcznik myśli i czynowi Dowborczyków poświęcony”. Nr 8, 9 i 10/1934. XIX. s. 113. Warszawa.
- ↑ Np. Józef Dowbor-Muśnicki. Przerwać milczenie!. „Placówka. Ilustracja Polska. Miesięcznik myśli i czynowi Dowborczyków poświęcony”. Nr 4/1936. XXI, s. 53-54, kwiecień 1936. Warszawa.
- ↑ Np. H. Wołyński. „Nasza prawda”. „Placówka. Ilustracja Polska. Miesięcznik myśli i czynowi Dowborczyków poświęcony”. Nr 4/1936. XXI, s. 65-66, kwiecień 1936. Warszawa.
- ↑ Generał broni Józef Dowbor-Muśnicki umarł. „Jutro”, s. 1, Nr 42 (59) z 31 października 1937.
- ↑ Skon gen. Dowbor-Muśnickiego. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 247 z 29 października 1937.
- ↑ Tomasz Wantuch. Płk dypl. Jan Władysław Rozwadowski. „Tuchowskie wieści”, s. 19, Lipiec-sierpień 2012, nr 47 (127). Towarzystwo Miłośników Tuchowa. ISSN 1234-6640.
- ↑ Wspomnienie o Pawle Jordan Rozwadowskim. rozwadowski.org. [dostęp 2014-12-09].
- ↑ 2019.11.11. Pierwsze dni niepodległości. kzp.pl. [dostęp 2024-05-24]. (pol.).
- ↑ Uroczystości z okazji 100. rocznicy wybuchu Powstania Wielkopolskiego [online], prezydent.pl [dostęp 2018-12-27] .
- ↑ M.P. z 1999 r. nr 11, poz. 153
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 61 z 06.06.1925
- ↑ Gen. Józef Dowbor-Muśnicki. [dostęp 2014-10-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-21)].
Bibliografia
- Mariusz Kulik, Bracia Dowbor-Muśniccy – Polacy na służbie rosyjskiej, Niepodległość i Pamięć 23/4 (56), s. 53–57 wersja elektroniczna
- Józef Dowbor-Muśnicki: Moje wspomnienia. Warszawa: F. Wyszyński i S-ka, 1935.
- Generał broni Józef Dowbor-Muśnicki umarł. „Jutro”, s. 1, Nr 42 (59) z 31 października 1937.
- Melchior Wańkowicz : Przez cztery klimaty, PIW 1974 wyd. 2.
- Piotr Bauer: Generał Józef Dowbor-Muśnicki 1867–1937. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1988, s. 265. ISBN 83-210-0798-8.
- Marek Rezler: Sylwetki zasłużonych poznaniaków. Biogramy historyczne. W: Wielka Księga Miasta Poznania. Wyd. 1. Poznań: Dom Wydawniczy „Koziołki Poznańskie”, 1994, s. 733. ISBN 83-901625-0-4.
- Józef Dowbor-Muśnicki: Moje wspomnienia. Warszawa: Bellona, 2003. ISBN 83-11-09582-5.
- Довбор-Мусницкий Иосиф Романович (Dowbor-Musnickij Josif Romanowicz, biogram, zdjęcie, ordery). Русская армия в Первой мировой войне (Armia rosyjska podczas I wojny światowej). [dostęp 2009-03-18]. (ros.).
Linki zewnętrzne
- Dowódcy Powstania Wielkopolskiego – ich działalność i sukcesy (strona Instytutu Pamięci Narodowej)
- POWSTANIE WIELKOPOLSKIE 1918–1919 - WYBÓR BIOGRAMÓW)
- Józef Dowbor-Muśnicki – publikacje w bibliotece Polona