Maziczka
![]() Maziczka siewna | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | astrowce | ||
Rodzina | astrowate | ||
Podrodzina | Asteroideae | ||
Rodzaj | maziczka | ||
Nazwa systematyczna | |||
Madia Molina Sag. Stor. Nat. Chili: 136 (1782)[3][4] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
M. sativa Molina[4] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Maziczka[5][6] (Madia Molina) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych (Asteraceae). Obejmuje 11 gatunków[3]. Rośliny te rosną w północnej i zachodniej części Ameryki Północnej oraz w południowej części Ameryki Południowej (w Chile i Argentynie)[3]. Poza tym jako introdukowane rosną w różnych krajach Europy, w Australii i na Hawajach[3]. Występują w siedliskach nasłonecznionych i suchych, także na przydrożach[7].
Madia elegans bywa uprawiana jako roślina ozdobna[7]. Owoce tego gatunku stanowiły podstawowe źródło pożywienia dla plemion Indian Ameryki Północnej zamieszkujących wybrzeża Pacyfiku w rejonie współczesnej Kalifornii (istotne były zwłaszcza dla Miwoków)[8][9]. Z nasion maziczki siewnej, uprawianej także w Europie, pozyskuje się olej stanowiący substytut oleju oliwkowego[8].
Naukowa nazwa rodzajowa powstała z nazwy zwyczajowej roślin tego rodzaju używanej w Chile[10].
Morfologia
- Pokrój
- Rośliny jednoroczne o prosto wzniesionych pędach, osiągające od kilku cm do 2,5 m wysokości[10].
- Liście
- Pierwsze liście naprzeciwległe i często skupione w rozetę przyziemną, ale w czasie kwitnienia większość liści rozmieszczona jest wzdłuż łodygi, przy czym w części szczytowej wyrastają skrętolegle. Blaszki są lancetowate do równowąskich, zwykle całobrzegie, rzadziej ząbkowane. Z obu stron liście są sztywno, szczecinkowato owłosione, poza tym zwykle są także ogruczolone[10].
- Kwiaty
- Zebrane w koszyczki tworzące kwiatostany złożone w postaci podbaldachów, baldachogron, gron, kłosów lub skupione są w pęczkach. Okrywy są urnowate, jajowate, kulistawe i elipsoidalne o średnicy od 1 do ponad 10 mm. Listków okrywy brak lub są w liczbie od jednego do 22 i wówczas wyrastają w jednym rzędzie. Zwykle są lancetowate i owłosione, często też są ogruczolone. Dno kwiatostanu jest płaskie lub wypukłe, nagie lub szczecinkowate, z plewinkami. Kwiaty zewnętrzne językowate występują w liczbie od jednego do 22, czasem ich brak zupełnie u M. glomerata. Kwiaty te są płodne, żeńskie, zwykle żółte, czasem z ciemniejszą, kasztanową lub czerwoną nasadą. Wewnętrzne kwiaty w koszyczku są obupłciowe (czasem są funkcjonalnie męskie) i płodne, jest ich od kilku do kilkudziesięciu. Ich korony są żółte, czasem fioletowe, zakończone są 5 trójkątnymi łatkami[10].
- Owoce
- Niełupki walcowate lub trójkanciaste, bez puchu kielichowego[10].
Systematyka
- Pozycja systematyczna
Rodzaj z plemienia Madieae z podrodziny Asteroideae w obrębie rodziny astrowatych Asteraceae[11].
- Madia anomala Greene
- Madia chilensis Reiche
- Madia citrigracilis D.D.Keck
- Madia citriodora Greene
- Madia elegans D.Don
- Madia exigua (Sm.) Greene
- Madia glomerata Hook.
- Madia gracilis (Sm.) D.D.Keck & J.C.Clausen ex Applegate
- Madia radiata Kellogg
- Madia sativa Molina – maziczka siewna
- Madia subspicata D.D.Keck
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2022-10-27] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2022-10-27] (ang.).
- ↑ a b c d e f Madia Molina. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-10-27].
- ↑ a b Madia Molina. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2022-10-27].
- ↑ a b Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 121. ISBN 978-83-925110-5-2.
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 113, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 365. ISBN 0-333-74890-5.
- ↑ a b David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 552, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ Common Madia Madia elegans D.Don ex Lindl.. [w:] Plant Guide [on-line]. USDA, Agricultural Research Service. [dostęp 2022-10-28].
- ↑ a b c d e Bruce G. Baldwin, John L. Strother: Madia Molina. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-10-27].
- ↑ Genus Madia Molina. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2022-10-27]. (ang.).
- Britannica: plant/tarweed