Michał Ładyżyński
![]() Michał Ładyżyński (1912) | |||
Data i miejsce urodzenia | 19 września 1867 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 10 grudnia 1931 | ||
Zawód, zajęcie | nauczyciel | ||
Tytuł naukowy | doktor filozofii | ||
Stanowisko | c. k. profesor | ||
![]() | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() | |||
|
Michał Jaksa (Jaxa) Ładyżyński[a] (ur. 19 września 1867 w Stróżach Wielkich, zm. 10 grudnia 1931 w Sanoku) – doktor filozofii, c. k. profesor gimnazjalny, nauczyciel filologii klasycznej.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Cyryl_de_Jaksa_%C5%81ady%C5%BCy%C5%84ski_grave_in_Sanok.jpg/240px-Cyryl_de_Jaksa_%C5%81ady%C5%BCy%C5%84ski_grave_in_Sanok.jpg)
Życiorys
Michał Ładyżyński urodził się 19 września 1867 w Stróżach Wielkich[1][2][3]. Był synem Rusina Cyryla Jaksy Ładyżyńskiego (1830-1897, oficer armii austriackiej, burmistrz Sanoka) i Pulcherii z domu Borkowskiej (1836–1900)[4][5][6][7][8]. Miał braci Leona Józefa (ur. ok. 1868, zm. 1880)[9], Mikołaja Cyryla (1870-1900, doktor praw[10][11][12][13][14]), Aleksandra (ur. 1872[15], w 1896 wyświęcony na księdza greckokatolickiego[16]). Był wyznania greckokatolickiego[2]. W Sanoku w młodości zamieszkiwał z rodziną w murowanym domu przy ulicy Zamkowej[17][15].
W 1885 zdał z odznaczeniem egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum w Przemyślu[18][19][1]. Będąc studentem filozofii uchwałą Rady Miejskiej w Sanoku z 1886 został uznany przynależnym do gminy Sanok[20]. 1 maja 1892 złożył egzamin nauczycielski[2]. Rozporządzeniem C. K. Rady Szkolnej Krajowej z 25 lipca 1892 jako kandydat stanu nauczycielskiego został mianowany zastępcą nauczyciela w C. K. Gimnazjum w Sanoku[21]. 13 sierpnia 1892 podjął pracę nauczyciela[2]. Był nauczycielem filologii klasycznej[2]. W sanockim gimnazjum uczył języka łacińskiego, języka greckiego, języka polskiego[22]. Reskryptem C. K. Ministra Wyznań i Oświaty z 1 lipca 1893 został mianowany nauczycielem rzeczywistym w C. K. Gimnazjum w Buczaczu[23][24][2]. W tej szkole uczył w kolejnych latach[1]. 27 kwietnia 1895 otrzymał stopień doktora filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim[25][26]. Rozporządzeniem C. K. Ministra Wyznań i Oświaty z 25 lipca 1896 został przeniesiony z buczackiego gimnazjum do C. K. Gimnazjum im. Rudolfa w Brodach[27][28]. W tej placówce jako c. k. profesor także uczył języka łacińskiego, języka greckiego[29]. Rozporządzeniem C. K. Ministra Wyznań i Oświaty z 14 czerwca 1897 jako c. k. profesor został przeniesiony ponownie do C. K. Gimnazjum w Sanoku[30][31]. W sanockim gimnazjum nadal uczył języka łacińskiego, języka greckiego, a także logiki przez wiele kolejnych lat[32]. Przebywał na urlopie z powodu choroby: w pierwszym półroczu roku szkolnego 1900/1901 od października 1900[33], od 15 listopada 1901 w roku szkolnym 1901/1902[34], w roku szkolnym 1908/1909[35][2]. W 1903 otrzymał VIII rangę w zawodzie[36][2], a 30 grudnia 1913 otrzymał VII rangę[37][38]. Profesorem w sanockim gimnazjum pozostawał podczas I wojny światowej[39][40][41] oraz po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w latach 20. II Rzeczypospolitej, gdy funkcjonowało już Państwowe Gimnazjum im. Królowej Zofii – uczył wówczas greki, łaciny oraz propedeutyki filozofii[42][43][44][45][46][3][4]. W roku szkolnym 1925/1926 przebywał na urlopie celem poratowania zdrowia[47][3], a decyzją Kuratorium Okręgu Szkolnego Lwowskiego z 12 stycznia 1927 został przeniesiony w stały stan spoczynku[48]. Uchodził za doskonałego i wymagającego filologa[49][50][4], człowieka dużej wiedzy, erudytę[51] oraz wybitnego pedagoga[52]. Wśród sanockich gimnazjalistów zyskał przydomek Lunio[53][54][55][4][56] (wzgl. Michalunio[57]).
Po śmierci ojca w 1897 został wybrany radnym miejskim w Sanoku[58]. Był członkiem Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych we Lwowie[59], Towarzystwa Filologicznego[60]. Należał do sanockiego koła Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych[61]. Brał udział w I Polskim Zjeździe Filozoficznym we Lwowie w 1923[62].
Zamieszkiwał w domu przy ul. Sanowej w Sanoku (ofiarowanym jego ojcu przez miasto po przyznaniu tytułu honorowego obywatela)[4], zaś według innych źródeł pod adresem pobliskiej ulicy Zamkowej numer 180 (rok 1922)[63], potem numer 26 (rok 1931)[64]. Ożenił się w późniejszym wieku[65]. Jego żona zmarła przy porodzie ich pierwszego dziecka[65]. Miał jedynego syna[51], Hilariona Mikołaja Jaxę Ładyżyńskiego (ur. 20 października 1906, absolwent sanockiego gimnazjum z 1924)[63], doktor medycyny, lekarz w Warszawie[66][67], zm. 1969[68]. Według Stanisława Rymara syn Michała Ładyżyńskiego w latach 20. był nauczycielem[65].
Michał Ładyżyński od lat 20. był częściowo sparaliżowany i przykuty do łóżka[69][54]. Do śmierci zamieszkiwał w Sanoku, gdzie zmarł 10 grudnia 1931 w wieku 63 lat[64][69]. Został pochowany na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej w Sanoku w grobowcu swojego ojca Cyryla, obok miejsca spoczynku swojej matki Pulcherii[64].
W swoich wspomnieniach Franciszek Bielak wymienił Michała Ładyżyńskiego w gronie doskonałych nauczycieli-filologów[70].
Publikacje
- recenzje w: „Neue Philosophische Rundschau” (1896), „Wochenschrift für klassische Philologie ” (1896), „Philosophische Wochenschrift” (1897)[71]
- De quibusdam priscorum poetarum scaenicorum locutionibus, quae qualis, talis, aa. pronomirum, ut (qui), ita, aa. adverbiorum vices explent (w: „Eos” 1895)[72].
Odznaczenia
austro-węgierskie
- Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych (przed 1912)[73][73][41].
- Krzyż Jubileuszowy dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych (przed 1912)[73][41].
Uwagi
- ↑ Tutaj wymieniony jako „Michał Jaksa Ładyżyński”. 19. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1899/1900. Sanok: Fundusz Naukowy, 1900, s. 1. Tutaj figurował jako „Michał Jaxa Ładyżyński”. 20. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1900/1901. Sanok: 1901, s. 2. W okresie zaboru austriackiego (podczas pracy w gimnazjum w Brodach z wykładowym językiem niemieckim) określany w języku niemieckim jako „Michael von Jaxa Ładyżyński”. Jahresbericht K. K. Rudolfs-Gymnasium in Brody fur das schuljahr 1897. Brody: 1897, s. 2.
Przypisy
- ↑ a b c Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Przemyślu za rok szkolny 1894. Przemyśl: 1894, s. 132.
- ↑ a b c d e f g h Henryk Kopia: Spis nauczycieli szkół średnich w Galicyi oraz polskiego gimnazyum w Cieszynie. Lwów: Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych, 1909, s. 25.
- ↑ a b c Zygmunt Zagórowski: Spis nauczycieli szkół wyższych, średnich, zawodowych, seminarjów nauczycielskich oraz wykaz zakładów naukowych i władz szkolnych. Rocznik II. Warszawa-Lwów: Książnica-Atlas, 1926, s. 156.
- ↑ a b c d e Edward Zając. Poczet burmistrzów Sanoka. Cyryl de Jaxa Ładyżyński – burmistrz miasta Sanoka (1872–1897). „Tygodnik Sanocki”. Nr 30 (194), s. 6, 28 lipca 1995.
- ↑ Edward Zając: Szkice z dziejów Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1998, s. 99-100. ISBN 83-909787-0-9.
- ↑ Edward Zając. Oficer i duchowny. „Tygodnik Sanocki”. Nr 2 (531), s. 7, 11 stycznia 2002.
- ↑ Edward Zając. Ćwierć wieku włodarzenia grodem. „Tygodnik Sanocki”. Nr 51-52 (580-581), s. 13, 20–27 grudnia 2002.
- ↑ Edward Zając: Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2002, s. 58–60. ISBN 83-909787-8-4.
- ↑ Księga zgonów Parafii Greckokatolickiej w Sanoku 1855-1909. s. 40 (poz. 8).
- ↑ CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok szkolny 1887/1888 (zespół 7, sygn. 6). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 321.
- ↑ Księga przynależnych do gminy Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. s. 308 (poz. 3).
- ↑ Kronika. Z uniwersytetu. „Czas”. Nr 171, s. 2, 31 lipca 1894.
- ↑ Kronika. Zagadkowa sprawa. „Kurjer Lwowski”. Nr 176, s. 4, 27 czerwca 1900.
- ↑ Listy z kraju. Sanok. „Kurjer Lwowski”. Nr 177, s. 6, 28 czerwca 1900.
- ↑ a b CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok szkolny 1887/1888 (zespół 7, sygn. 6). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 242.
- ↑ Ks. Bazyli Czemarnik. Dziekan i paroch gr. kat. w Sanoku. „Gazeta Sanocka”. Nr 55, s. 3, 20 kwietnia 1896.
- ↑ Józef Hukiewicz: Zarys historii Państwowego Gimnazjum w Sanoku. W: Sprawozdanie Jubileuszowe z działalności Państwowego Gimnazjum w Sanoku w latach 1888-1938 wydane z okazji Wielkiego Zjazdu wychowawców i wychowanków Zakładu w 50 rocznicę pierwszego egzaminu dojrzałości. Lwów: Drukarnia Urzędnicza we Lwowie, 1938, s. 25.
- ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Przemyślu za rok szkolny 1885. Przemyśl: 1885, s. 41.
- ↑ Kronika. Wyniki egzaminu dojrzałości. „Echo z nad Sanu”. Nr 8, s. 3, 21 czerwca 1885.
- ↑ Księga przynależnych do gminy Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. s. 308 (poz. 2).
- ↑ Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1893. Sanok: Fundusz Naukowy, 1893, s. 17.
- ↑ Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1893. Sanok: Fundusz Naukowy, 1893, s. 16.
- ↑ Telegramy Gazety Lwowskiej. „Gazeta Lwowska”. Nr 156, s. 5, 12 lipca 1893.
- ↑ Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1894. Sanok: Fundusz Naukowy, 1894, s. 34.
- ↑ Kronika. Wiadomości osobiste. „Gazeta Sanocka”. Nr 77, s. 3, 20 września 1895.
- ↑ Kronika, Z uniwersyteu. „Kurjer Lwowski”. Nr 119, s. 4, 30 kwietnia 1895.
- ↑ Jahresbericht K. K. Rudolfs-Gymnasium in Brody fur das schuljahr 1897. Brody: 1897, s. 3.
- ↑ Kronik. Mianowania i przeniesienia. „Gazeta Sanocka”. Nr 77, s. 3, 20 września 1896.
- ↑ Jahresbericht K. K. Rudolfs-Gymnasium in Brody fur das schuljahr 1897. Brody: 1897, s. 2.
- ↑ Jahresbericht K. K. Rudolfs-Gymnasium in Brody fur das schuljahr 1898. Brody: 1898, s. 3.
- ↑ XVII. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1898. Sanok: Fundusz Naukowy, 1898, s. 3.
- ↑ XVII. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1898. Sanok: Fundusz Naukowy, 1898, s. 1.
•18. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1898/9. Sanok: Fundusz Naukowy, 1899, s. 1.
•19. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1899/1900. Sanok: Fundusz Naukowy, 1900, s. 1.
•20. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1900/1901. Sanok: 1901, s. 2.
•21. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1901/1902. Sanok: 1902, s. 2.
•22. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1902/1903. Sanok: 1903, s. 2.
•23. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1903/1904. Sanok: 1904, s. 2.
•24. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1904/1905. Sanok: 1905, s. 2.
•25. Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1905/1906. Sanok: 1906, s. 2.
•26. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1906/1907. Sanok: 1907, s. 2.
•XXVII. Sprawozdanie Dyrektora c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1907/8. Sanok: Fundusz Naukowy, 1908, s. 2.
•XXVIII. Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1908/9. Sanok: Fundusz Naukowy, 1909, s. 2.
•XXIX. Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1909/10. Sanok: Fundusz Naukowy, 1910, s. 2.
•XXX. Sprawozdanie Dyrektora c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1910/11. Sanok: Fundusz Naukowy, 1911, s. 2.
•XXXI. Sprawozdanie Dyrektora c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1911/12. Sanok: Fundusz Naukowy, 1912, s. 2.
•XXXII. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1912/13. Sanok: Fundusz Naukowy, 1913, s. 2.
•XXXIII. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1913/14. Sanok: Fundusz Naukowy, 1914, s. 2. - ↑ 20. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1900/1901. Sanok: 1901, s. 4.
- ↑ 21. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1901/1902. Sanok: 1902, s. 2, 4.
- ↑ XXVIII. Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1908/9. Sanok: Fundusz Naukowy, 1909, s. 5, 6.
- ↑ Wiadomości osobiste. „Dziennik Urzędowy C. K. Rady Szkolnej Krajowej w Galicyi”. Nr 20, s. 301, 24 czerwca 1903.
- ↑ XXXIII. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1913/14. Sanok: Fundusz Naukowy, 1914, s. 9.
- ↑ Mianowania w szkołach średnich. „Nowa Reforma”. Nr 8, s. 5, 14 stycznia 1914.
- ↑ XXXIV. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1915/16. Sanok: Fundusz Naukowy, 1916, s. 2, 7.
- ↑ XXXV. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum w Sanoku za rok szkolny 1920/1921 wraz z dodatkiem za lata: 1917, 1918, 1919 i 1920. Sanok: Fundusz Naukowy, 1921, s. 2, 12.
- ↑ a b c Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie für das Jahr 1918. Wiedeń: 1918, s. 1021.
- ↑ XXXV. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum w Sanoku za rok szkolny 1920/1921 wraz z dodatkiem za lata: 1917, 1918, 1919 i 1920. Sanok: Fundusz Naukowy, 1921, s. 24, 36, 46.
- ↑ XXXVI. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofji w Sanoku za rok szkolny 1921/1922. Sanok: 1922, s. 1-2.
- ↑ XXXVI. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofji w Sanoku za rok szkolny 1922/1923. Sanok: 1923, s. 1.
- ↑ XXXVII. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofji w Sanoku za rok szkolny 1923/1924. Sanok: 1924, s. 17.
- ↑ XXXVIII. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofji w Sanoku za rok szkolny 1924/1925. Sanok: 1925, s. 1.
- ↑ XXXIX. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofji w Sanoku za rok szkolny 1925/1926. Sanok: 1926, s. 1, 4.
- ↑ XXXX. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku za rok szkolny 1926/1927. Sanok: 1926, s. 4.
- ↑ Witold Taszycki. Michał Jaxa Ładyżyński. „Onomastica”. T. 3-4, s. 477, 1957.
- ↑ Józef Stachowicz: Miniony czas. Kraków: Księgarnia Akademicka, 1994, s. 39, 54–55. ISBN 83-901827-1-8.
- ↑ a b Stachowicz 1958 ↓, s. 223.
- ↑ Rymar 1958 ↓, s. 166.
- ↑ Jan Świerzowicz: Wspomnienia z lat 1901–1908. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 174.
- ↑ a b Stachowicz 1958 ↓, s. 224.
- ↑ Walerian Bętkowski: Wspomnienia przyrodnika (1915–1922). W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888-1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 257.
- ↑ Promieniowcy i Tekowcy w Sanoku (1905–1907). W: Franciszek Bielak: Z odległości lat. Wspomnienia i sylwetki. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1979, s. 69. ISBN 83-08-00193-9.
- ↑ W mundurku i na ławie uniwersyteckiej (o dobrym towarzyszu i starych polonistach). W: Franciszek Bielak: Z odległości lat. Wspomnienia i sylwetki. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1979, s. 178. ISBN 83-08-00193-9.
- ↑ Alojzy Zielecki: W epoce autonomii galicyjskiej. Struktury organizacyjne miasta. W: Sanok. Dzieje miasta. Kraków: Secesja, 1995, s. 383. ISBN 83-86077-57-3.
- ↑ Spis członków Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych we Lwowie. „Muzeum”. Z. 6-7, s. 21, 1895.
- ↑ Spis członków Towarzystwa Filologicznego w r. 1901. „Eos”. Z. 2, s. 271, 1901.
- ↑ Kronika towarzystwa. Z okręgu lwowskiego. Sanok. „Przegląd Pedagogiczny”. Nr 17, s. 7, 13 maja 1922.
- ↑ Spis uczestników I-go Polskiego Zjazdu Filozoficznego. „Przegląd Filozoficzny”. Z. 4, s. 362, 13 maja 1927.
- ↑ a b Państwowe Gimnazjum Wyższe w Sanoku. Katalog główny, Rok 1921/1922. s. 510.
- ↑ a b c Księga zmarłych i pochowanych w Sanoku na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej i Matejki od 1895 do 1952 r.. Sanok. s. 226 (poz. 3357, oraz poz. 156 – Cyryl Ładyżyński i poz. 364 – Pulcheria Ładyżyńska).
- ↑ a b c Rymar 1958 ↓, s. 168.
- ↑ Księga przynależnych do gminy Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. s. 309 (poz. 21).
- ↑ Książka telefoniczna. 1939, s. 230.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: Lucjan Kozicki, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-01-25] .
- ↑ a b Rymar 1958 ↓, s. 169.
- ↑ Z odległości lat... / Promieniowcy i Tekowcy w Sanoku (1905–1907) / Ks. Antoni Bystrzonowski (1870–1958). W: Franciszek Bielak: Z odległości lat. Wspomnienia i sylwetki. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1979, s. 33, 68, 138. ISBN 83-08-00193-9.
- ↑ Wiktor Hahn. Bibliografia filologii klasycznej i literatury humanistycznej w Polsce za lata 1896-1898. „Eos”. Z. 1, s. 9, 1900.
- ↑ Spis członków Towarzystwa Filologicznego w r. 1901. „Eos”. Z. 1, s. 149-176, 1895.
- ↑ a b c Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1912. Lwów: 1912, s. 577.
Bibliografia
- Stanisław Rymar: Moje lata w Gimnazjum: 1897–1905 (Wyjątek z pamiętnika). W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888-1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 162-170.
- Józef Stachowicz: Drogą Andrzeja Radka. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888-1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 205-240.