Pałac Górków w Poznaniu
![]() | |||
![]() Pałac Górków (główny budynek Muzeum Archeologicznego w Poznaniu) | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Miejscowość | Poznań | ||
Adres | ul. Wodna 27 | ||
Rozpoczęcie budowy | 1545 | ||
Ukończenie budowy | 1549 | ||
Pierwszy właściciel | |||
Kolejni właściciele | miasto Poznań, | ||
Położenie na mapie Poznania ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego ![]() | |||
![]() | |||
|
Pałac Górków w Poznaniu – obecnie siedziba Muzeum Archeologicznego, powstał w latach 1545-1549 w wyniku przebudowy kilku należących do Andrzeja II Górki gotyckich kamienic.
Położenie
Zespół zabudowań zwany tradycyjnie Pałacem Górków zajmuje południowo-wschodni, narożnikowy blok przyrynkowy Starego Miasta, wyznaczony ulicami: Wodną, Klasztorną, Kozią i Świętosławską. Stan ten wytworzył się jednak znacznie później w wyniku kolejnych zmian własnościowych i architektonicznych. Pierwotnie pałac powstał na wschodniej połowie bloku, wznosił się - najprawdopodobniej - na czterech średniowiecznych parcelach: dwóch frontowych, od strony ul. Wodnej, położonych prostopadle (wąską stroną) do tej ulicy oraz dwóch tylnych, o dłuższych bokach równoległych względem ul. Wodnej[2].
Historia
Przebudowę kamienic na pałac zrealizował ostatecznie Andrzej II Górka po śmierci ojca, chociaż wydaje się, że inicjatywa wyszła od Łukasza II[3]. Myśl o przebudowie dojrzała zapewne około 1535 r., w szczytowym momencie kariery rodu Górków, gdy Łukasz i Andrzej objęli urzędy wojewody poznańskiego i starosty generalnego wielkopolskiego. Dwie frontowe kamienice Łukasz II Górka odziedziczył w 1509 r. po swoim teściu, Andrzeju z Szamotuł - utworzyły one północne skrzydło pałacu. Kamienica tylna, dzisiejsze południowe skrzydło pałacu (od strony ul. Koziej), istniała już w 1536 r. W tym roku Łukasz II uzyskał od króla Zygmunta Starego nadanie dwóch pustych działek przy ul. Koziej i tym samym stał się również właścicielem tej kamienicy[4]. Zabiegi o nadanie tych właśnie działek wskazują na chęć rozbudowy rezydencji przy ul. Wodnej. Warto też dodać, że skupienie w jednym ręku połowy kwatery staromiejskiej dawało dość dużą posiadłość w warunkach miasta otoczonego murami.
W wyniku przebudowy, której zasadnicza faza zamyka się w latach 1544/1545-1548/1549, powstała rezydencja na planie prostokąta o proporcjach 1:2. Wzdłuż krótszych boków prostokąta zlokalizowano budynki mieszkalne, każdy o jednotraktowym, dwuwnętrzowym układzie. Od wschodu - od strony ul. Klasztornej - połączyło je skrzydło bramne (zachował się renesansowy portal), a wewnątrz, na pustej przestrzeni pomiędzy nimi, założono kwadratowy arkadowy dziedziniec[5]. Zaistniał zwarty pałac w stylu renesansowym. Posiadał on wiele niespotykanych rozwiązań architektonicznych takich jak ogród (taras z sadzawką) na dachu.
Andrzej II, jako luteranin użyczał sal pałacowych na nabożeństwa i synody swoim współwyznawcom oraz braciom czeskim (np. 1 listopada 1560 synod radził nad możliwościami połączenia luteranizmu z wyznaniem braci czeskich[6]), jednak, gdy jedna z powodzi zalała nieomal wszystkie kościoły w Poznaniu udzielił również gościny katolikom, sprowadził ambonę i ławki, a ściany kazał obić kosztowną tkaniną (co było sprzeczne z ascetycznym luteranizmem, który sam wyznawał). W 1563 r. oficjalnie ukonstytuowała się polska parafia luterańska, a w 1564 r. parafia niemiecka. Po śmierci Stanisława, brata Andrzeja II, ostatniego z rodu, pałac przeszedł w ręce Wojciecha Czarnkowskiego (męża siostry Stanisława - Barbary), od którego w 1596 nabyła go Rada Miasta Poznania, która sprzedała go w 1605 benedyktynkom z Chełmna (zwanym potocznie pannami Chełmiankami), które po przebudowie zmieniły go na klasztor. Pałac pełnił tę funkcję do kasaty zakonu w 1828. Gmachy poklasztorne zostały wówczas przeznaczone na alumnat Gimnazjum św. Marii Magdaleny, a sześć lat później zostały przekazane fundacji szkolnej, założonej przez księżną Ludwikę z Hohenzollernów, żonę namiestnika Antoniego Radziwiłła. W latach 1834–1880 był siedzibą żeńskiej szkoły średniej - Szkoły Ludwiki, a następnie był wykorzystywany jako kamienica czynszowa. Liczne przebudowy zatarły jego charakter. Zamurowano krużganki, usunięto zewnętrzne ozdoby. W latach 1919–1931 w jego murach swoją siedzibę miała Spółka Przesławski i Cierniak, w której skład wchodziła: fabryka kartonaży, introligatornia, drukarnia oraz hurtownia materiałów introligatorskich[7]. Po rozwiązaniu spółki, Józef Przesławski prowadził własny zakład introligatorski, który obejmował także fabrykę segregatorów i kartonaży oraz hurtownię materiałów introligatorskich.[8] W 1945 pałac został poważnie uszkodzony. Odbudowa z lat 1960 - 1967 prowadzona była na podstawie litografii z 1833 i starych fotografii. Odsłonięto wówczas renesansowe arkady na dziedzińcu oraz dwa renesansowe portale. Obecnie znajduje się w nim Muzeum Archeologiczne, które posiada najbogatsze w Polsce zbiory dotyczące starożytnego Egiptu będące depozytem z Muzeów Archeologicznych w Berlinie i Monachium. Jest wśród nich stojący na dziedzińcu obelisk Ramzesa II sprzed świątyni w Athribis. Unikatowy monolit po renowacji odzyskał piramidion wykonany z 23 karatowego złota. Inną stałą wystawą są "Pradzieje Wielkopolski".
Zobacz też
- Rezerwat Archeologiczny Genius Loci - filia Muzeum Archeologicznego na Ostrowie Tumskim
Plan Starego Rynku | |||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | Wybrane zabytki:
|
Przypisy
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo wielkopolska [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024 .
- ↑ T. Jakimowicz, Pałac Górków w Poznaniu, Poznań 1998, s. 38.
- ↑ Tamże, s. 22.
- ↑ Tamże.
- ↑ Tamże, s. 43.
- ↑ Zygmunt Boras, Lech Trzeciakowski, W dawnym Poznaniu, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1971, s.86
- ↑ Obwieszczenia, „Kurier Poznański” (82), 9 kwietnia 1920, s. 8 .
- ↑ Reklama zakładu Józefa Przesławskiego w czasopiśmie "Polska Narodowa", „Polska Narodowa” (38), 19 września 1937 .
Literatura
- T. Jakimowicz, Pałac Górków w Poznaniu, Wydawnictwo Miejskie, Poznań 1998, ISBN 83-87847-01-1.
Linki zewnętrzne
- Muzeum Archeologiczne w Poznaniu
- p
- d
- e
- Wikiprojekt:Poznań
- p
- d
- e
- Miejsca działalności benedyktynów i benedyktynek w Polsce współcześnie i w przeszłości
Opactwa i klasztory funkcjonujące współcześnie |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
Opactwa i klasztory niefunkcjonujące współcześnie |
|
- p
- d
- e
Obszary Systemu Informacji Miejskiej |
|
---|---|
Osiedla mieszkaniowe | |
Atrakcje turystyczne | |
Teatry | |
Kina | |
Miejsca kultu religijnego |
|
Targowiska | |
Stacje kolejowe |
- Wikiprojekt:Poznań