Poziomka wysoka
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | poziomka | ||
Gatunek | poziomka wysoka | ||
Nazwa systematyczna | |||
Fragaria moschata Duchesne ex Weston Bot. Univ. 2: 327 (1771)[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
|
Poziomka wysoka (Fragaria moschata) – gatunek rośliny z rodziny różowatych. Rośnie jako gatunek rodzimy w południowej, wschodniej i środkowej Europie oraz w zachodniej Azji na obszarze od Francji po Kaukaz i środkową Syberię[3]. W północnej Europie rośnie jako gatunek introdukowany[3]. W Polsce jest spotykana niemal w całym kraju, ale znacznie rzadsza od poziomki pospolitej, jest bardzo rzadka na północnym wschodzie i południowym wschodzie[4].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Fragaria_moschata_sl15.jpg/180px-Fragaria_moschata_sl15.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Fragaria_moschata_sl4_%28cropped%29.jpg/180px-Fragaria_moschata_sl4_%28cropped%29.jpg)
- Pokrój
- Wysokość 10–30 cm. Łodyga cienka, obła i odstająco owłosiona, znaczne dłuższa od liści, górą rozgałęziona i zakończona kwiatami. Wytwarza krótkie i monopodialne rozłogi, czasami ich brak.
- Liście
- Długoogonkowe i trójlistkowe, przy czym wszystkie listki osadzone są na krótkich ogonkach.
- Kwiaty
- Na łodygach wyrasta zwykle od 3 do 10 kwiatków białych, niekiedy nieco żółtawych, pięciopłatkowych. Kwiatostany są zwykle wyraźnie dłuższe od liści z szypułkami kwiatowymi z poziomo odstającymi włoskami. Kielich na owocu odstający lub odgięty. Płatki dłuższe od działek, zwykle niestykające się brzegami.
- Owoc
- Owoce pozorne owalne bardzo podobne do owoców poziomki pospolitej, lecz koloru ciemnoczerwonego. Owoce smaczne, słodkawo pachnące.
- Gatunki podobne
- Oba pozostałe gatunki dziko rosnących poziomek w Europie Środkowej, poziomka pospolita F. vesca i twardawa F. viridis, różnią się kwiatostanem nie przewyższającym wyraźnie liści, szypułkami kwiatowymi z włoskami przynajmniej częściowo przylegającymi i wszystkimi listkami siedzącymi[5].
Biologia i ekologia
Bylina, hemikryptofit. Występuje często w wilgotnych lasach liściastych i zaroślach oraz na ich skrajach. Preferuje umiarkowany cień, umiarkowanie ciepłe warunki klimatyczne, gleby świeże, wilgotne, obojętne. Kwitnie od maja do czerwca. Kwiaty zapylane są przez owady. Nasiona rozsiewane przez zwierzęta lub ludzi (endochoria).
Zmienność
Tworzy mieszańce z poziomką pospolitą (F. x hagenbachiana Lang et Koch) oraz poziomką twardawą[5].
Zastosowanie
- Kulinaria: Owoce o średnicy 1–2 cm są jadalne, mniej smaczne od p. pospolitej. Osiągają najlepszy smak dopiero w pełni dojrzałości. Zawierają cukry, białko, tłuszcze, wartościowe kwasy organiczne, węglowodany, błonnik oraz bardzo dużo witaminy C, a także witaminy A, B1, B2, B6, E, H, PP i sole mineralne: wapnia, fosforu, kobaltu, zwłaszcza zaś żelaza i siarki oraz kwas cytrynowy, jabłkowy, winowy, szczawiowy, chinowy i w małych ilościach kwas salicylowy[6]. Ze środowiska naturalnego są obecnie rzadko zbierane, ze względu na rzadkość występowania oraz znacznie mniejszą wydajność, niż mają poziomki pochodzące z uprawy. We współczesnej fitoterapii zastosowanie lecznicze znajdują liście poziomek gdyż zawierają one więcej składników leczniczych niż owoce.
- Roślina lecznicza:
- Surowiec zielarski: młode liście poziomki wysokiej Folium Fragariae. Zawierają liczne związki lecznicze: garbniki, flawonoidy, kwasy organiczne, olejki eteryczne, witaminy i inne substancje.
- Działanie: przetwory z liści poziomki wysokiej działają ściągająco, przeciwbiegunkowo, bakteriostatycznie, ogólnie wzmacniają organizm oraz słabo moczopędne wydalając z organizmu szkodliwe produkty przemiany materii, w tym także jony sodu i chlorków. Stosuje się przy niektórych schorzeniach żołądkowych związanych z zapaleniem błony śluzowej żołądka, hemoroidach. Polecane są przy leczeniu zaburzeń przemiany materii, kamicy nerkowej a dzięki flawonoidom podtrzymują elastyczność naczyń włosowatych układu krążenia[6].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-29] (ang.).
- ↑ a b c d Fragaria moschata Duchesne ex Weston, [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2024-02-04] .
- ↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, AdamA. Zając, MariaM. Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 241, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .
- ↑ a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ a b Anna Mazerant: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990. ISBN 83-202-0810-6.
- BioLib: 39821
- EoL: 11165471
- EUNIS: 180348
- FloraWeb: 2469
- GBIF: 3029809
- identyfikator iNaturalist: 337076
- IPNI: 60441586-2
- NCBI: 64940
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): rjp-417
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:60441586-2
- Tela Botanica: 28094
- identyfikator Tropicos: 50209882
- CoL: 6JJSZ