Rohatyn
Kościół św. Mikołaja | |||||
| |||||
Państwo |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
Obwód | |||||
Rejon | |||||
Wysokość | 262 m n.p.m. | ||||
Populacja (2022) • liczba ludności |
| ||||
Nr kierunkowy | +380 3435 | ||||
Kod pocztowy | 77004 | ||||
Położenie na mapie obwodu iwanofrankiwskiego ![]() | |||||
Położenie na mapie Ukrainy ![]() | |||||
![]() | |||||
| |||||
| |||||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Ohel_i_tablica_nagrobna_na_starym_cmentarzu_%C5%BCydowskim_w_Rohatynie.jpg/220px-Ohel_i_tablica_nagrobna_na_starym_cmentarzu_%C5%BCydowskim_w_Rohatynie.jpg)
Rohatyn (ukr. Рогатин) – miasto na Ukrainie, w obwodzie iwanofrankiwskim, siedziba rejonu rohatyńskiego.
Rohatyn leży nad Gniłą Lipą, w obwodzie iwanofrankowskim (stanisławowskim), dekanat halicki, 8,8 tys. mieszkańców (2001). Przemysł spożywczy[2]. Węzeł drogowy. Przez miasto przebiega ukraińska droga krajowa N09. Stacja kolejowa Rohatyn na linii Tarnopol – Stryj.
Miasto królewskie I Rzeczypospolitej lokowane w 1390 roku położone było w XVI wieku w województwie ruskim[3].
Historia
Pierwsza wzmianka o tej miejscowości pochodzi z 15 maja 1390 z dokumentu papieża Bonifacego IX wystawionego biskupowi przemyskiemu Erykowi z Winsen. W 1415 otrzymał prawa miejskie od króla Władysława Jagiełły. W 1440 wzmianka o pierwszym kościele katolickim. W 1509 splądrowane przez hospodara mołdawskiego Bohdana, a wdowa po dziedzicu, Barbara z Pileckich, uprowadzona wraz z synami Rafałem i Piotrem[4]. W 1520 najechany przez Tatarów, którzy porwali Aleksandrę Lisowską (Roksolanę), późniejszą żonę Sulejmana Wspaniałego i matkę sułtana Selima II. W 1535 król Zygmunt Stary przekazał miasto w zarząd dożywotni królowej Bonie. W 1538 wybudowano w mieście późnogotycki kościół. W 1539 król wydał przywilej nakazujący wybudować w mieście fortyfikacje, ratusz i sukiennice. Od 1558 do 1562 roku proboszczem był tu Marcin Kromer. W 1614 Mikołaj Wysocki z Kwoczan ufundował w mieście kościół i klasztor zakonu dominikanów. W 1625 w Rohatynie na pewien czas schronił się przed zarazą Symeon z Zamościa[5]. W 1648 zajęty przez powstańców kozackich Bohdana Chmielnickiego. W 1666 ponownie konsekrowano kościół farny. W II poł. XVIII w. starostwo rohatyńskie posiadał kasztelan Józef Bielski (Bilski[6]).
Podczas I rozbioru Polski w 1772 roku Rohatyn został włączony do Austrii. W 1775 roku miasto jako odszkodowanie otrzymała księżna Zofia Lubomirska. Niedługo później wybudowano w mieście pałac. W 1784 r. władze austriackie skasowały klasztor dominikanów w Rohatynie[7]. W 1852 roku w pobliżu miasta wybudowano linię kolejową Halicz-Tarnopol. W 1914 roku podczas I wojny światowej w pobliżu miasta prowadzono ciężkie walki pozycyjne pomiędzy wojskami rosyjskimi i austriackimi.
W II Rzeczypospolitej stolica powiatu w województwie stanisławowskim. W sierpniu 1920 r. po ciężkich walkach z Rosjanami w pobliżu wsi Dytiatyn (Bitwa pod Dytiatynem) miasto zajął 37 Łęczycki Pułk Piechoty. W 1927 został wybity medal upamiętniający o treści Królewskie miasto Rohatyn, zaprojektowany przez Rudolfa Mękickiego[8].
W 1930 roku miasto liczyło 8 tys. mieszkańców. Przed 1939 wśród mieszkańców byli mennonici[9].
Po 17 września 1939 roku do Rohatyna wkroczyły wojska sowieckie. Dokonały one egzekucji polskich jeńców, mordując także ludność cywilną, w tym kobiety i dzieci. W lecie 1941 roku miasto zajęły wojska niemieckie, które w 1942 roku wymordowały tu około 3,5 tys. okolicznych Żydów. W okolicznych wsiach Potok, Zalipie, Czercze, Puków, Wierzbołowce w latach 1941–1943 Ukraińska Powstańcza Armia dokonała licznych mordów na ludności polskiej[10]. W różnych okolicznościach zamordowała też 16 mieszkańców miasta[11]. W 1945 roku ludność polską wysiedlono, a miasto włączono do ZSRR.
Od 1995 r. w parafii rzymskokatolickiej w Rohatynie i okolicznych wioskach posługę pełnią siostry prezentki[12].
Zabytki
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/%D0%A0%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BD_-_%D0%A1%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B4%D1%83%D1%85%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%28%D0%B4%D0%B5%D1%80.%29.jpg/220px-%D0%A0%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BD_-_%D0%A1%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B4%D1%83%D1%85%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%28%D0%B4%D0%B5%D1%80.%29.jpg)
- cerkiew drewniana św. Ducha z XVII-wiecznym ikonostasem, wpisana na listę UNESCO
- cerkiew murowana pw. Narodzenia Matki Boskiej z drugiej poł. XVI wieku[4]
- cerkiew unicka św. Mikołaja z drewna z 1729 r.
- cmentarz żołnierzy polskich z 1920 r.
- kościół pw. świętego Mikołaja z 1533 r., późnogotycki, halowy, fundacji Ottona Chodeckiego. W XVI wieku dobudowano wieżę i dwie kaplice. Na początku XVII wieku proboszczem w nim był Piotr Skarga. W latach 30 XVII wieku z zewnątrz ozdobiono w duchu renesansu lubelskiego prawdopodobnie przez warsztat Jana Wolffa (analogie zdobień do kościołów w Turobinie i Uchaniach). 19 stycznia 1686 roku król Jan III Sobieski wydał w Żółkwi przywilej, potwierdzający mianowanie sekretarza królewskiego ks. Konstantego Mrozowickiego, archidiakona lwowskiego na proboszcza tutejszej parafii[13]. Konsekrowany ponownie po zniszczeniach z poł. XVII wieku. Zwieńczenie wieży z 1862 roku, przebudowane po zniszczeniach z okresu I wojny światowej. W 1944 roku uszkodzony przez trzy bomby[4]. Po 1945 roku zamieniony na magazyn zboża, potem sklep meblowy, a wyposażenie całkowicie zniszczono. W 1991 wrócił do katolików. We wnętrzu zrekonstruowany w 2000 roku ołtarz główny. Na ścianie zewnętrznej zachowała się marmurowa tablica z 1891 roku upamiętniająca setną rocznicę Konstytucji 3 Maja.
- obelisk ku czci Adama Mickiewicza, wzniesiony przy kościele z okazji 100. rocznicy urodzin wieszcza
- Zakład Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo (szarytek) z 1882 roku, ustanowiony dzięki zapisowi testamentowemu hrabiego Leopolda Krasińskiego. We wnętrzu krypta Krasińskich[14].
- zamek[15]
- cmentarz żydowski
Pobliskie miejscowości
Współpraca międzynarodowa
Miasto Rohatyn współpracuje z polskim miastem Radlin na Górnym Śląsku[16][17]
Rohatyn w kulturze
- Liczne nawiązania do miasta w XVIII wieku znajdują się w powieści Olgi Tokarczuk pt. Księgi Jakubowe (2014).
- Z Rohatyna (Rogatino) pochodzi Red Sonya, bohaterka opowiadania Roberta E. Howarda The Shadow of the Vulture (1934), luźny pierwowzór komiksowo-filmowej Red Sonji.
Sport
W czasach II RP w mieście siedzibę miał klub piłkarski Polonia-Strzelec Rohatyn.
Osoby związane z Rohatynem
Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Rohatynem.
- Honorowi obywatele
Przypisy
- ↑ Державний комітет статистики України. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2022 року, Київ-2022 (pdf). [dostęp 2024-06-29].
- ↑ Rohatyn, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-09-03] .
- ↑ Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 170.
- ↑ a b c Aleksander Strojny, Krzysztof Bzowski: Ukraina Zachodnia. Kraków: Wydawnictwo Bezdroża, 2009, s. 342.
- ↑ Skarbnica Wiedzy o Polskich Ormianach. Nota biograficzna autorstwa prof. UJ dra hab. Krzysztofa Stopki, powstała na potrzeby Polskiego Słownika Biograficznego
- ↑ Rohatyn, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście – Ruksze, Warszawa 1888, s. 694 .
- ↑ Rohatyn, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-08-20] .
- ↑ Andrzej Romaniak: Medale, medaliony, plakiety. Katalog zbiorów. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2005, s. 51. ISBN 83-919305-8-0.
- ↑ D. Lewandowska: Księgi metrykalne i akta parafii i gmin różnych wyznań i obrządków (Ormianie, Autokefaliczna Cerkiew Prawosławna, Baptyści, Mennonici, Ewangeliczni Chrześcijanie) z terenów tzw. zabużańskich Inwentarz zespołu PL, 1 456 Opracowała D. Lewandowska. agad.gov.pl. [dostęp 2019-09-07].
- ↑ Lista zamordowanych w województwie stanisławowskim w latach 1939/1947 [online], www.genealogia.okiem.pl [dostęp 2017-11-26] .
- ↑ HenrykH. Komański HenrykH., SzczepanS. Siekierka SzczepanS., EugeniuszE. Różański EugeniuszE., Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w Województwie Stanisławowskim 1939-1946, Wrocław: ALTA 2, 2008, s. 408, ISBN 978-83-85865-13-1, OCLC 261139661 .
- ↑ Święto patronalne sióstr prezentek w Rohatynie obwodu Iwano-Frankiwskiego | Kościoły i kaplice Ukrainy [online], rkc.in.ua [dostęp 2023-08-20] .
- ↑ K.K. Jabłoński K.K., Podpisy i wzory pism sławnych w Polsce osób począwszy od końca XV wieku, Lwów, s. 8, 1840 .
- ↑ Aleksander Strojny, Krzysztof Bzowski: Ukraina Zachodnia. Kraków: Wydawnictwo Bezdroża, 2009, s. 343.
- ↑ Rohatyn. [dostęp 2013-08-31].
- ↑ Рогатинська Міська Рада - офіційний сайт [online], rohatyncity.if.ua [dostęp 2019-06-28] .
- ↑ Radlin podpisał umowę partnerską z miastem Rohatyn (Ukraina) [online] [dostęp 2019-06-28] [zarchiwizowane z adresu 2019-07-17] (pol.).
- ↑ Szematyzm na rok 1895. Lwów: 1895, s. 3.
- ↑ Szematyzm na rok 1895. Lwów: 1895.
- ↑ Kronika. „Nowa Reforma”, s. 2, Nr 213 z 11 maja 1909.
Linki zewnętrzne
- Rohatyn, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście – Ruksze, Warszawa 1888, s. 692 .
- Zamek w Rohatynie
- Tekst „Rohatynianki”
- Archiwalne widoki miasta w bibliotece Polona
- p
- d
- e
- Siedziba powiatu – Rohatyn
Przynależność wojewódzka |
|
---|---|
Miasta / Prawa miejskie (1920–34 →) |
|
Miasteczka (1920–34) |
|
Gminy miejskie (1920–39 →) |
|
Gminy wiejskie zbiorowe (1934–39 →) |
|
- p
- d
- e
- Siedziba powiatu – Brzeżany
Przynależność wojewódzka |
| ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Miasta / Prawa miejskie (1920–34 →) | |||||||
Miasteczka (1920–34) |
| ||||||
Gminy miejskie (1920–39 →) | |||||||
Gminy wiejskie zbiorowe (1934–39 →) |
| ||||||
Gminy (← 1941–44 →) |
|
- p
- d
- e
- p
- d
- e
rejon iwanofrankiwski |
|
---|---|
rejon kałuski |
|
rejon kołomyjski |
|
rejon kosowski |
|
rejon nadwórniański | |
rejon wierchowiński |
|
- PWN: 3968460