Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Zbijeg_naroda_Banije_u_toku_operacije_Weiss%2C_februara_1943.jpg/220px-Zbijeg_naroda_Banije_u_toku_operacije_Weiss%2C_februara_1943.jpg)
Banija je tokom Narodnooslobodilačkog rata bila jedno od većih žarišta ustanka u NHD i okupiranoj Jugoslaviji uopšte. Usled ustaškog terora veliki deo naroda je još leta 1941. godine otišao u šumu, gde su formirani prvi partizanski odredi. Kasnije su odredi formirani u brigade NOVJ, a brigade u 7. banijsku diviziju.
Banija je oslobođena početkom maja 1945. godine u tzv. Karlovačkoj operaciji.
Ustaški teror i pripreme za ustanak
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Glina_church_massacre.jpg/220px-Glina_church_massacre.jpg)
Ubrzo po dolasku ustaša na vlast počinju progoni i masakri lokalnog srpskog stanovništva u Baniji. Pokolj u glinskoj crkvi se desio 29. jula 1941. godine, u mjestu Glina, Banija, gdje su ustaše ubile nekoliko stitina Srba zatvorenih u crkvi. Zbog toga i sličnih slučajeva, narod masovno bježi u šume, što je stvorilo preduslove za ustanak.
19. jula 1941. godine održano je partijsko savjetovanje u šumi Abez, gdje je donijeta odluka o dizanju ustanka.
Ustanak
- Glavni članak: Ustanak u NDH
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Sru%C5%A1ena_lokomotiva_i_zapaljeni_vagoni_u_diverziji_na_pruzi_kod_Blinjskog_Kuta_decembra_1942.jpg/220px-Sru%C5%A1ena_lokomotiva_i_zapaljeni_vagoni_u_diverziji_na_pruzi_kod_Blinjskog_Kuta_decembra_1942.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Mje%C5%A1tani_sela_kotara_Glina_donose_hranu_na_polo%C5%BEaje_borcima_brigade%2C_1944._godine.jpg/220px-Mje%C5%A1tani_sela_kotara_Glina_donose_hranu_na_polo%C5%BEaje_borcima_brigade%2C_1944._godine.jpg)
Grupa banijskih partizana pod komandom Vasilja Gaćeše napala je ustaško uporište u Banijskom Grabovcu 23. juna 1941. godine. Uskoro je obrazovana i Banijska proleterska četa pod komandom Nikole Demonje. Krajem leta, na teritoriju Banije koju su oslobodili partizani predvođeni Vasiljem Gaćešom, stigao je Sisački partizanski odred sa svojih 60 boraca.[1]
Krajem 1942. dobar dio Banije, osim Siska, Petrinje, Gline, Kostajnice i Sunje bio je oslobođen, čineći dio velikog slobodnog teritorija u Bosni i Hrvatskoj, znanog pod imenom Bihaćka republika. Početkom 1943. Banija je bila zahvaćena Četvrtom neprijateljskom ofanzivom. Neprijatelj je početkom avgusta bio prisiljen na povlačenje s ovih područja.
Sredinom decembra su ponovno pokrenute akcije protiv ustanka na tom području kada su se njemačke snage nagažirale u tzv. operaciji Panter s ciljem uništenja partizana kako bi se osigurao nesmetani promet između kontinentalnog dijela i obale. Sedma banijska i Osma kordunaška divizija su tijekom operacije razbile neprijateljske snage.
Kako se rat bližio kraju, dobar dio Banije bio je oslobođen, pa je u Topuskom i Glini bilo sjedište Centralnog komiteta KPH i Glavnog štaba Hrvatske. U maju 1944. u Topuskom je održano Treće zasjedanje ZAVNOH-a. Banija je konačno oslobođena u tzv. Karlovačkoj operaciji početkom maja 1945. godine.
Iz Siska i Banije potreklo je više od 15.000 partizanskih boraca, a više od trećine njih je poginulo tokom rata. Na tom je području palo i oko 15.000 žrtava fašističkog terora.
Teror ustaša nad stanovništvom Banije nastavljen je i nakon 1941. Procentualno, najviše su stradala sela Crkveni Bok, Strmen i Ivanjski Bok, pokraj Sunje, na desnoj obali Save. Stanovništvo ova tri sela je oktobra 1942. kolektivno deportovano u logor Jasenovac, ali je na insistiranje nemačkog okupatora uskoro vraćeno kućama. Međutim, ustaški teror se nastavio i u narednom razdoblju, tako da je najveće stradanje stanovništva zabeleženo 1944. Iz ova tri sela jasenovačke ustaše ubile su 716 meštana dok je u partizanima poginulo 103 pala borca.[2] Stradanje stanovnika sela Crkveni Bok, Strmen i Ivanjski Bok predstavlja primer zločina režima Nezavisne Države Hrvatske nad srpskim civilnim stanovništvom.
Istaknute ličnosti NOP-a i narodni heroji Banije
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Slabinja.jpg/220px-Slabinja.jpg)
Petar Mećava
|
|
|
Povezano
- Pokolj u glinskoj crkvi
- Banijske brigade NOVJ
- 7. banijska divizija NOVJ
- Napad NOVJ na Majur decembra 1942.
Literatura
![]() | Portal NOB Segment isključivo posvećen Narodnooslobodilačkoj borbi. |
- Enciklopedija Jugoslavije (knjiga prva). „Leksikografski zavod FNRJ“, Zagreb 1960. godina.
Izvori
- p
- r
- u
![Народни херој Стјепан Филиповић маја 1942. године у Ваљеву](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Stjepan_Stevo_Filipovi%C4%87.jpg/90px-Stjepan_Stevo_Filipovi%C4%87.jpg)
![]() | Nedovršeni članak Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite. |