Niš u Narodnooslobodilačkoj borbi
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/05/Tri_pesnice_Bubanj.jpg/200px-Tri_pesnice_Bubanj.jpg)
Niš je bio jedan od centara narodnooslobodilačkog pokreta u drugom svetskom ratu.
Okupacija
Niš je tokom Aprilskog rata, 9. aprila 1941. godine, okupirala nemačka Jedanaesta oklopna divizija. Posle okupacije čitave Kraljevine Jugoslavije u Nišu je stacionirana nemačka 294. pešadijska divizija, koju je u maju iste godine smenila 717. posadna divizija. Od juna 1941. godine u Nišu se nalazio Štab 809. vojnoupravne komande (nem. Feldkommandantur) sa 920. landesšicen (nem. Landdesschützen) bataljonom i 20. ekspozitura grupe tajne policije (nem. Gruppe der Geheimfeldpolizei 20). Januara 1942. godine okupaciju Niša preuzeoje bugarski Prvi okupacioni korpus, sa 21. i 22. divizijom. Tada je od nemačkih snaga ostao štab policijskog puka sa delom njegovih jedinica.
Pokret otpora
Ilegalnim pokretom otpora u Nišu je rukovodio Mesni komitet KPJ za Niš, koji je preko partijskih organizacija vršio sabotaže i diverzije i organizovano upućivao ljude u partizanske odrede. Jedna od najpoznatijih partizanskih akcija u Nišu u leto 1941. godine bio je bombaški napad na nemačke oficire u hotelu „Park“ koji je 2. avgusta izveo Aleksandar Vojinović, narodni heroj.
Važni događaji narodnooslobodilačke borbe u Nišu ekranizovani su u filmu Dvoboj za južnu prugu.
Logor Crveni krst
Nemci su u Nišu, avgusta 1941. godine formirali koncentracioni logor „Crveni krst“. Kroz taj logor prošlo je oko 30.000 ljudi s područja južne, istočne i delimično zapadne Srbije, kao i severa Kosova i Metohije. Oko 12.000 zatočenika ovog logora streljano je na brdu Bubanj. Zatvorenici logora su 12. februara 1942. godine goloruki napali stražu i posle krvave borbe 108 zatvorenika je uspelo da pobegne, dok su 42 poginula. Deo pobeglih zatvorenika uključio se u Ozrenski i Svrljiški partizanski odred, a ostali su lečeni u partizanskim bazama u okolini Niša.
Oslobođenje
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/sh/thumb/b/be/%C4%8Clanovi_Okru%C5%BEnog_komiteta_KPJ_Ni%C5%A1a.jpg/220px-%C4%8Clanovi_Okru%C5%BEnog_komiteta_KPJ_Ni%C5%A1a.jpg)
Niš je oslobođen 14. oktobra 1944. godine, u sklopu borbi vođenih tokom Niške operacije. U gradu su se nalazili slabiji nemački zaštitni delovi. Oko 13 časova, 14. oktobra, Deseta i Dvanaesta srpska brigada 22. srpske divizije prodrle su u južni i jugoistočni deo grada, zatim su u grad prodrle Osma srpska brigada 22. divizije i 26. brigada 46. srpske divizije sa juga, 23. srpska brigada 45. srpske divizije sa severa i, u sadejstvu sa Prvim utvrđenim rejonom Crvene armije sa severa i bugarskom Šestom divizijom sa istoka, oko 16 časova potpuno ovladale gradom.
Oslobođenjem Niša onemogućena je odstupnica grupi armija E dolinom Južne i Velike Morave na sever i time je otklonjena opasnost da nemačke snage ugroze pozadinu Prve armijske grupe NOVJ i jedinica Trećeg ukrajinskog fronta Crvene armije, koje su nastupale ka Beogradu.
Narodni heroji i istaknute ličnosti NOP-a
- Jelisaveta Andrejević Aneta
- Aleksandar Vojinović
- Ratko Jović
- Slobodan Žilnik
- Sreten Mladenović Mika
- Drinka Pavlović
- Miodrag Mija Stanimirović
- Milica Šuvaković
Spomenici NOB-a u Nišu
- Glavni članak: Spisak spomenika NOB-a u Nišu
Povezano
Literatura
- Vojna enciklopedija (knjiga šesta), Beograd 1973. godina.
- Narodni heroji Jugoslavije. „Mladost“, Beograd 1975. godina
Spoljašnje veze
![]() | Portal Niš |
![]() | Portal NOB |
- Niš u drugom svetskom ratu (znaci.org)
- p
- r
- u
![Народни херој Стјепан Филиповић маја 1942. године у Ваљеву](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Stjepan_Stevo_Filipovi%C4%87.jpg/90px-Stjepan_Stevo_Filipovi%C4%87.jpg)