Protesty separatystów w Charkowie
prorosyjski separatyzm na Ukrainie | |||
![]() Prorosyjskie transparenty przy pomniku Lenina (25 lutego 2014) | |||
Czas | 22 lutego – 8 kwietnia 2014 | ||
---|---|---|---|
Miejsce | Charków, obwód charkowski (częściowo) | ||
Terytorium | Ukraina | ||
Przyczyna | niezadowolenie z Euromajdanu, obecność silnych ruchów prorosyjskich | ||
Wynik | opanowanie budynku administracji regionalnej przez służby specjalne, stłumienie prorosyjskich separatystów | ||
Strony konfliktu | |||
| |||
Położenie na mapie Ukrainy ![]() | |||
![]() |
Protesty separatystów w Charkowie – seria protestów i wydarzeń politycznych w Charkowie na Ukrainie w 2014 roku spowodowanych prorosyjskim separatyzmem na Ukrainie oraz wydarzeniami Euromajdanu.
Geneza
Charków posiada silne powiązania gospodarczo-społeczne z Rosją z powodów historycznych i geopolitycznych[1], dominującym językiem jest rosyjski[1]. Merem miasta był wówczas Hennadij Kernes należący do prorosyjskiej[2] Partii Regionów, która posiadała największe poparcie we wschodniej i południowej części Ukrainy[1]. Od początku wydarzeń związanych z Euromajdanem w Charkowie następował coraz większy rozłam społeczeństwa. Mieszkańcy i władze miasta odnosili się sceptycznie wobec ruchu Euromajdanu[3].
Historia
Luty 2014
22 lutego 2014 roku w Pałacu Sportu w ramach inicjatywy „Ukraińskiego Frontu” doszło do zjazdu radnych wszystkich szczebli z południowo-wschodnich terytoriów Ukrainy. Obecni byli merowie miast wschodu i południa Ukrainy: Charkowa, Sewastopola, Doniecka, szefowie obwodów: donieckiego, ługańskiego i dniepropietrowskiego oraz deputowani Partii Regionów. Zjazd stwierdził, że wydarzenia Euromajdanu w Kijowie doprowadziły do paraliżu władz i destabilizacji państwa. Została ogłoszona również następująca uchwała:
„My, organy samorządów lokalnych wszystkich szczebli, parlament Autonomicznej Republiki Krym i rada miejska Sewastopola postanowiliśmy wziąć odpowiedzialność za zapewnienie porządku konstytucyjnego i praw obywateli na naszym terytorium”
Organizatorzy wiecu opowiadali się za wprowadzeniem federacji z półautonomicznymi regionami na Ukrainie[4]. W okolicy Pałacu Sportu zebrało się 1500 sympatyków Antymajdanu[5]. Po zakończeniu zjazdu mer Charkowa Hennadij Kernes oraz gubernator obwodu charkowskiego Mychajło Dobkin opuścili terytorium Ukrainy[6]. Wieczorem, tego samego dnia, w mieście pod pomnikiem Lenina zabrali się zwolennicy Euromajdanu, którzy planowali rozebranie monumentu. Iwan Warczenko z Batkiwszczyzny namówił zebranych, aby poczekali z decyzją Rady Najwyższej o demontażu symboli komunistycznych w miejscach publicznych[7].
23 lutego zwolennicy Euromajdanu zablokowali budynek charkowskiej obwodowej administracji państwowej (COAP) domagając się dymisji Mychajła Dobkina. Do gabinetu głowy COAP wtargnęło trzydziestu działaczy, aby przeprowadzić „inspekcję”. Zdjęli i wynieśli oni portret Janukowycza do publiczności po czym go spalili[8]. W tym samym czasie pod pomnikiem Lenina zebrali się przeciwnicy jego demontażu. Monument ogrodzono i wprowadzono wartę, która miała go pilnować[9]. Tego samego dnia do miasta powrócił Hennadij Kernes oraz Mychajło Dobkin. Obaj politycy wystąpili przed przeciwnikami Euromajdanu na placu Wolności i zapowiedzieli, że nie ustąpią ze stanowisk[10][11].
26 lutego zwolennicy antymajdanu, obrony pomnika Lenina, aktywiści Komunistycznej Partii Ukrainy oraz prorosyjscy sympatycy zorganizowali protest przeciwko dalszej kontroli euromajdańczyków nad budynkiem charkowskiej obwodowej administracji państwowej[12]. Uczestnicy protestu zdjęli z masztu siedziby COAP flagę Unii Europejskiej, a na jej miejscu powiesili rosyjską[13]. Po rozmowach z Kernesem protestujący postanowili ściągnąć flagę Rosji[14].
Marzec 2014
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/2014._%D0%A5%D0%B0%D1%80%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2_050.jpg/220px-2014._%D0%A5%D0%B0%D1%80%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2_050.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/2014._%D0%A5%D0%B0%D1%80%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2_049.jpg/220px-2014._%D0%A5%D0%B0%D1%80%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2_049.jpg)
1 marca uczestnicy antymajdanowego wiecu „Za Charków” wzięli szturmem siedzibę COAP, w której znajdowała się część uczestników Prawego Sektora. Flaga Federacji Rosyjskiej została ponownie zawieszona przez moskiewskiego dziennikarza[15][16]. Podczas wtargnięcia rannych zostało 97 osób, wśród których dwie odniosły rany od broni palnej[17]. Według deputowanego Rady Najwyższej Witalijego Daniłowa w szturmie brali udział obywatele rosyjscy przywożeni autobusami z obwodu biełgorodzkiego[18]. Szacuje się, że przywiezionych zostało dwa tysiące Rosjan[19]. Do samoobrony i zwolenników Euromajdanu dołączyli aktywiści przybyli z innych regionów Ukrainy (obwodu połtawskiego oraz mikołajowskiego)[20]. Podczas zamieszek milicja w większości przyjęła bierną postawę[19].
2 marca pod pomnikiem Tarasa Szewczenki odbyła się manifestacja licząca od jednego do pięciu tysięcy zwolenników popierających integralność terytorialną Ukrainy[21].
5 marca na placu Wolności odbył się prorosyjski wiec, na którym zebrało się od jednego do pięciu tysięcy protestujących. Żądali oni dymisji nowego przewodniczącego COAP Ihora Bałuty[22][23].
8 marca odbył się wiec, na który według różnych szacunków wyszło od 2 do 15 tysięcy aktywistów z flagami Rosji i Ukrainy[24][25][26]. Demonstranci żądali dymisji rządu oraz przyznania charkowskiemu obwodowi statusu autonomii. Wieczorem około dziesięciu uzbrojonych aktywistów „Prawego Sektora” zaatakowało wiec. Część osób doznała obrażeń od kijów baseballowych, prętów oraz broni palnej[27].
10 marca odbyła się demonstracja zwolenników Euromajdanu, na którym obecny był Witalij Kłyczko. Antymajdanowcy zorganizowali kontrprotest gdzie skandowali „Rosja!”, „Faszyzm nie przejdzie!” oraz obrzucili polityka petardami[28].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%BA%D0%B8_%D1%83_%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%81%D0%B0_%22%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%B2%D1%96%D1%82%D0%B0%22_%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_18%2C_%D0%B4%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B0_%28cropped%29.jpg/220px-%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%BA%D0%B8_%D1%83_%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%81%D0%B0_%22%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%B2%D1%96%D1%82%D0%B0%22_%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_18%2C_%D0%B4%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B0_%28cropped%29.jpg)
W nocy z 14 na 15 marca doszło do awantur pomiędzy prorosyjskimi protestującymi a uczestnikami „Prawego Sektora” i „Patriotów Ukrajiny” na placu Wolności. Zamieszki przeniosły się na ulicę Rymarską 18 gdzie proukraińscy aktywiści zamknęli się w siedzibie Patriotów Ukrainy. Antymajdanowcy i charkowski „Opłot” rozpoczęli szturm, który przerodził się w walki z użyciem koktajlów mołotowa, granatów oraz broni palnej. Po stronie prorosyjskich separatystów brali udział Arsen Pawłow Motorola oraz Ignat Kromski Topaz. Wśród proukraińskich działaczy obecny był Andrij Biłecki[29]. Po stronie antymajdanu zginęli mieszkaniec Charkowa Artiom Żudow oraz Dniepra Aleksy Szarow[30]. Pięć osób odniosło rany postrzałowe w tym jeden milicjant[31]. Ranem milicja zatrzymała 38 uczestników zamieszek i skonfiskowała trzy obrzyny oraz trzy bronie myśliwskie[32].
23 marca odbył się wiec na placu Wolności liczący 5 tysięcy osób. Aktywiści podzielili się na dwie grupy, z których jedna przeszła pod obwodowe siedziby MSW Ukrainy oraz SBU, druga pod konsulaty Polski i Rosji. Uczestnicy marszów uczcili ciszą pamięć dwóch zmarłych 15 marca. Obecne były flagi rosyjskie i ukraińskie oraz skandowane były hasła prorosyjskie[33].
30 marca kibice „Metalist Charków” oraz „Szachtar Donieck” przeprowadzili marsz popierający integralność terytorialną Ukrainy[34].
Kwiecień 2014
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Flag_of_the_Kharkov_People%27s_Republic.svg/220px-Flag_of_the_Kharkov_People%27s_Republic.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%96%D0%B9%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%8F%D0%BC%D0%B8_%D1%96_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%96%D0%B9%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8_%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%8F%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D0%B8_%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%9E%D0%94%D0%90._7_%D0%BA%D0%B2%D1%96%D1%82%D0%BD%D1%8F_2014.jpg/220px-thumbnail.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/2014._%D0%A5%D0%B0%D1%80%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2_081.jpg/220px-2014._%D0%A5%D0%B0%D1%80%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2_081.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/%D0%A5%D0%9E%D0%93%D0%90_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5_%D1%88%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B0_%D0%AF%D0%B3%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BC_2.jpg/220px-%D0%A5%D0%9E%D0%93%D0%90_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5_%D1%88%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B0_%D0%AF%D0%B3%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BC_2.jpg)
Sytuacja w mieście znacznie pogorszyła się 6 kwietnia. Tego dnia odbył się wiec na Placu Wolności, podczas którego uczestnicy zażądali przeprowadzenia referendum w sprawie federalizacji i nadania językowi rosyjskiemu statusu języka państwowego[35]. Podczas demonstracji wybuchły zamieszki między jego zwolennikami a kilkudziesięcioma aktywistami Euromajdanu (według innych źródeł byli to członkowie „Prawego Sektora”[36]). W wyniku awantur kilka osób zostało rannych[37]. Dane policji podają, iż tego dnia około 3 tysiące osób wzięło udział w wydarzeniach w Charkowie. Prawie 400 funkcjonariuszy zapewniało ochronę porządku publicznego.
7 kwietnia na ulicy Sumskiej odbyły się dwie demonstracje: prorosyjska oraz zwolenników Euromajdanu. Prorosyjscy protestujący stanęli przed budynkiem regionalnej administracji państwowej, niektórzy z nich go zajęli. Grupa działaczy złożyła wniosek skierowany do przewodniczącego rady regionalnej Siergieja Czernowa z żądaniem zwołania nadzwyczajnej sesji rady regionalnej. Następnie na placu ponownie rozpoczęły się starcia prorosyjskich protestujących ze zwolennikami Euromajdanu. Separatyści ogłosili powstanie Charkowskiej Republiki Ludowej[38][39] oraz zaapelowali do byłego prezydenta Wiktora Janukowycza i Federacji Rosyjskiej o pomoc w przeprowadzeniu pokojowego referendum na terenie obwodu charkowskiego[40]. Ludowym gubernatorem Charkowskiej Republiki Ludowej ogłoszono Jurija Apuchtina. Charkowski Berkut odmówił użycia siły przeciwko separatystom, którzy zajęli budynek[41]. Minister spraw wewnętrznych Arsen Awakow szybko reagując na wydarzenia rozpoczął „operację antyterrorystyczną”.
Koło północy 8 kwietnia dosłano jednostki specjalne z innych regionów Ukrainy (w szczególności z Winnicy), które zostały rozmieszczone w Charkowie. Zajęły one budynek regionalnej administracji państwowej, zatrzymując ok. 70 mieszkańców obwodu charkowskiego oraz Charkowa[42][43][44]. Wśród zatrzymanych nie było obywateli rosyjskich.
W ramach operacji zamknięto stacje metra i centrum miasta[45][46][47][48]. Arsen Awakow stwierdził, iż podczas ataku nie użyto żadnej broni, a siły specjalne uwolniły budynek „bez żadnego wystrzału, granatów”[49]. Ostrzegł również, że w wyniku wydarzeń w Charkowie jedna trzecia pracowników służb mundurowych zostanie zwolniona: „Znaczna część milicji nie służyła ojczyźnie, lecz sabotowała operację”[49].
8 kwietnia protesty separatystów były kontynuowane. W pobliżu gmachu COAP aktywiści zablokowali i zaatakowali kamieniami i cegłami autobus, w którym znajdowali się wojskowi służb wewnętrznych[50]. Kilkudziesięciu prorosyjskich aktywistów próbowało ponownie wtargnąć do siedziby COAP[51].
9 kwietnia pod Kijowskim Sądem Rejonowym w Charkowie zebrało się około 100 osób, które protestowały przeciw zamiarom skazania 70 osób zatrzymanych po operacji antyterrorystycznej[52].
10 kwietnia obwodowy sąd administracyjny w Charkowie zakazał prorosyjskich manifestacji[53].
Po zlikwidowaniu Charkowskiej Republiki Ludowej
W wyniku szybkiej reakcji charkowskich i ukraińskich władz udało się uspokoić sytuację w mieście i powstrzymać tendencje separatystyczne w obwodzie charkowskim. Partia Regionów oraz jej działacze Hennadij Kernes i Michajło Dobkin zachowali swoje wpływy w polityce regionalnej[1]. 28 września 2014 roku w Charkowie odbyła się demonstracja, podczas której usunięto pomnik przywódcy bolszewików[54]. W okresie od 2014 do czerwca 2015 roku rosyjskie grupy dywersyjne przeprowadziły około 48 aktów terroru na Charkowszczyźnie: najtragiczniejszą w skutkach była eksplozja ładunku wybuchowego, dnia 22 lutego 2015 roku, podczas marszu w Charkowie upamiętniającego wydarzenia na kijowskim majdanie. Śmierć poniosły wówczas cztery osoby[1].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b c d e Obwód charkowski: krucha stabilność [online], OSW Ośrodek Studiów Wschodnich, 9 czerwca 2015 [dostęp 2021-08-14] (pol.).
- ↑ Partia Regionów, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-02-23] .
- ↑ «Нас больше, и мы в тельняшках» [online], lenta.ru, 30 stycznia 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ В Харькове решили отдать власть местным советам [online], kommersant.ru, 22 lutego 2014 [dostęp 2021-08-14] (ros.).
- ↑ Съезд в Харькове: на проспекте Жукова собирается Майдан и Антимайдан [online], politics.segodnya.ua, 22 lutego 2014 [dostęp 2021-08-14] (ros.).
- ↑ Руководители Харьковской области покинули территорию Украины [online], interfax.ru, 22 lutego 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ Защитники памятника Ленину в Харькове вышли на пикет [online], interfax.ru, 22 lutego 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ Перед обладминистрацией Харькова сожгли портрет Януковича [online], interfax.ru, 23 lutego 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ Защитники памятника Ленину в Харькове вышли на пикет [online], interfax.ru, 23 lutego 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ Mer Charkowa: Wiktor Janukowycz jest poza Ukrainą [online], onet.pl, 23 lutego 2014 [dostęp 2021-08-13] (pol.).
- ↑ Кернес вернулся с „деловой встречи” в Женеве и пошел на Антимайдан [online], pravda.com.ua, 23 lutego 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ Защитники памятника Ленину в Харькове вышли на пикет [online], interfax.ru, 26 lipca 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ Харьков поднял флаг России [online], mk.ru, 26 lutego 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ Кернес договорился. В Харькове перед горсоветом сняли российский флаг [online], korrespondent.net, 26 lutego 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ „Сейчас они стоят на коленях”. Из харьковской ОГА выбили сторонников Майдана [online], korrespondent.net, 1 marca 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ Флаг над Харьковом: россиянин о своем выбросе адреналина [online], bbc.com, 4 marca 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ В Харькове во время штурма здания ОГА пострадало 97 человек [online], korrespondent.net, 14 marca 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ Драку на митинге в Харькове устроили пророссийские активисты из Белгорода – нардеп [online], korrespondent.net, 2 marca 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ a b GrzegorzG. Żukowski GrzegorzG., Narodziny społeczeństwa obywatelskiego na Ukrainie. Wywiad z Serhijem Żadanem [online], amnesty.org.pl [dostęp 2011-08-13] (pol.).
- ↑ Год с захвата Харьковской ОГА: как это было [online], rian.com.ua, 2 marca 2015 [dostęp 2011-08-13] (ros.).
- ↑ В Харькове проходит митинг в поддержку территориальной целостности Украины [online], korrespondent.net, 2 marca 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ В Харькове на Площади Свободы проходит пророссийский митинг [online], unian.net, 5 marca 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ Число собравшихся на митинге в Харькове выросло до 5 тысяч человек [online], tass.ru, 5 marca 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ У Харкові проросійські активісти влаштували „антифашистську ходу” [online], bbc.com, 8 marca 2014 [dostęp 2021-08-13] (ukr.).
- ↑ Пророссийский митинг в Харькове завершился антифашистским маршем [online], rosbalt.ru, 8 marca 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ Около 7 тыс. человек выступили за предоставление Харьковской области полномочий автономии [online], iskra-news.info, 8 marca 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ В Харькове около 10 бойцов „Правого сектора” напали на мирных митингующих [online], life.ru [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ В Харькове сторонники РФ забросали Кличко яйцами и петардами [online], unian.net, 10 marca 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ Хронология кровавого противостояния в Харькове [online], vesti.ua, 15 marca 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ В столкновениях в Харькове убиты два человека, за беспорядки арестованы 25 человек [Обновлено, фото, видео] [online], kp.ua, 15 marca 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ СТРЕЛЬБА НА РЫМАРСКОЙ. ХРОНОЛОГИЯ СОБЫТИЙ [online], atn.ua, 15 marca 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ В Харькове 25 участников беспорядков на Рымарской отправили в СИЗО [online], vesti.ua, 16 marca 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ Пять тысяч человек собрались на пророссийском митинге в Харькове [online], nbnews.com, 23 marca 2014 [dostęp 2021-08-13] [zarchiwizowane z adresu 2014-12-21] (ukr.).
- ↑ Фанаты Металлиста и Шахтёра вспомнили Путина плохими словами [online], korrespondent.net, 30 marca 2014 [dostęp 2021-08-13] (ros.).
- ↑ Сепаратисты проводят в Харькове три отдельных митинга, // УНИАН, 6 kwietnia 2014 [dostęp 2014-04-07] .
- ↑ Харьков: избитых боевиков Правого сектора заставили ползти по коридору позора (ВИДЕО) – TOPNews.RU.
- ↑ В Харькове открыли уголовное дело по факту столкновения активистов Евромайдана и Антимайдана.
- ↑ Kolejna „republika ludowa”. Teraz w Charkowie [online], TVN24 [dostęp 2020-06-15] .
- ↑ PawełP. Kubala PawełP., Rozpad Ukrainy postępuje – powstała Charkowska Republika Ludowa [online], Parezja, 7 kwietnia 2014 [dostęp 2020-06-15] (pol.).
- ↑ Сепаратисты объявили о создании Харьковской народной республики [online], news.obozrevatel.com, 7 kwietnia 2014 [dostęp 2021-08-14] (ros.).
- ↑ В Днепропетровске милиционеры с георгиевскими лентами оказались бойцами расформированного «Беркута» [online] [dostęp 2015-04-27] [zarchiwizowane z adresu 2014-04-13] .
- ↑ В Харькове задержаны более 60 человек – Интерфакс.
- ↑ ХНР: Харьковская неудавшаяся республика.
- ↑ Украинские силовики переходят в контрнаступление. Милиция взяла под контроль здание облгосадминистрации в Харькове // «Коммерсантъ» от 08.04.2014.
- ↑ Для арестованных митингующих в Харькове устроили передачу вещей, // РИА Новости, 11 kwietnia 2014 .
- ↑ В Харькове задержаны более 60 человек, // Интерфакс, 8 kwietnia 2014 .
- ↑ МВД Украины: в Харькове проходит антитеррористическая операция, // Газета.ру, 8 kwietnia 2014 .
- ↑ Глава МВД Украины обнаружил среди задержанных в Харькове «интересных личностей».
- ↑ a b Украина оградила территорию законом. С призывами к отделению борются на местах и в Раде // Газета «Коммерсантъ» № 60 от 09.04.2014.
- ↑ Вооруженные проросийские активисты напали на правоохранителей в Харькове [online], vesti.ua, 8 kwietnia 2014 [dostęp 2021-08-14] (ros.).
- ↑ Пророссийские активисты на митинге в Харькове пытались штурмом взять здание обладминистрации [online], echo.msk.ru, 8 kwietnia 2014 [dostęp 2021-08-14] (ros.).
- ↑ Около 100 человек собрались у суда в Харькове [online], ria.ru, 9 kwietnia 2014 [dostęp 2021-08-14] (ros.).
- ↑ В Харькове суд запретил пророссийским митингующим проводить митинг в городе [online], 112ua.tv, 10 kwietnia 2014 [dostęp 2021-08-14] (ros.).
- ↑ Runął pomnik Lenina w Charkowie. „Czekaliśmy na to 20 lat” [online], polskieradio.pl, 29 września 2014 [dostęp 2021-08-14] .
- p
- d
- e