Cyrkiel
![]() | Ten artykuł dotyczy przyrządu kreślarskiego. Zobacz też: inne znaczenia. |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Cyrkiel_RB1.jpg/220px-Cyrkiel_RB1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Compas_droit.jpg/220px-Compas_droit.jpg)
Cyrkiel (łac. circulus[a]) – przyrząd kreślarski służący do kreślenia okręgów i odmierzania odcinków[1]. Stosuje się go do rysowania na papierze, brystolu czy kalce technicznej, a także do trasowania na półwyrobach. Do wyposażenia tzw. cyrkli uniwersalnych, czyli używanych do kreślenia rysunków, należały:
- wymienne końcówki: grafitowa – do kreślenia kół ołówkiem, grafionowa – do kreślenia tuszem, z igłą (cyrkiel podziałowy) – do przenoszenia odcinków;
- złączki pozwalające na użycie rapidografu
- przedłużacz – do kreślenia okręgów o dużych średnicach.
Rodzaje
- Do kreślenia okręgów o małych średnicach (poniżej 8, 10 mm) używany jest specjalny cyrkiel nazywany zerownikiem[2], cyrklem zerowym lub nulką[3].
- Istnieją również cyrkle eliptyczne[4], czyli elipsografy służące do wykreślania elips.
- Do odmierzania małych odcinków na mapach służy cyrkiel zwany kroczkiem.
- Do kreślenia okręgów o dużej średnicy używany jest tzw. cyrkiel drążkowy, który różni się od zwykłego cyrkla tym, że zamiast połączonych nóżek posiada on poziome ramię, z którego po jednej stronie znajduje się skierowany w dół rysik, a po drugiej – skierowane również w dół ostrze.
Symbolika
Cyrkiel jest używany w symbolice, np. obok węgielnicy (główny symbol wolnomularstwa), gdzie jest symbolem całkowitego klasycznego ładu i rozplanowania; spotyka się go również w heraldyce i weksylologii, np. w godle Niemieckiej Republiki Demokratycznej.
- Budowa cyrkla
- Budowa zerownika
- Cyrkiel uniwersalny z wyposażeniem
- Cyrkiel z przedłużaczem
- Zerownik z końcówką grafitową
- Zerownik z końcówką grafionową
Zobacz też
Informacje w projektach siostrzanych |
![]() |
![]() |
- konstrukcje klasyczne
- cyrkiel nawigacyjny
- Inne przyrządy kreślarskie
- ekierka
- linijka
- kątomierz
- krzywik
Uwagi
Przypisy
- ↑ cyrkiel, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-10-16] .
- ↑ zerownik, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-10-16] .
- ↑ nulka, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-10-16] .
- ↑ elipsograf, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-10-16] .
- p
- d
- e
relacje między |
| ||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
figury definiowane okręgami |
| ||||||||||||
twierdzenia |
| ||||||||||||
problemy (zadania) |
| ||||||||||||
okręgi w kartezjańskim układzie współrzędnych | |||||||||||||
narzędzia |
| ||||||||||||
inne pojęcia | |||||||||||||
uogólnienia |
|
Kontrola autorytatywna (przyrząd kreślarski):
- Britannica: technology/compass-divider
- SNL: passer
- DSDE: passer